Qytetarët që kanë legalizuar banesat apo objektet e tjera pa leje, por ende nuk kanë shlyer detyrimin financiar për truallin mbi të cilin janë ndërtuar, mund të përdorin bono privatizimi për të mbuluar deri në gjysmën e vlerës së parcelës, ndërsa për pagesat e kryera brenda 30 ditëve parashikohet një ulje shtesë prej 20% e detyrimit të mbetur.
Këto lehtësi janë pjesë e mekanizmit të pagesave të miratuar nga qeveria në vitin 2023, ndërsa Agjencia Shtetërore e Kadastrës ka përcaktuar tashmë procedurat konkrete të llogaritjes, faturimit dhe verifikimit të tyre.
Rregullat përfshihen në udhëzimin e ri të Kadastrës.
Bëhet fjalë për pagesën e parcelës ndërtimore, pra truallit mbi të cilin ndodhet një objekt i legalizuar dhe që duhet të kalojë në pronësi të poseduesit sipas procedurave të parashikuara në ligj.
Sipas rregullave në fuqi, qytetarët mund ta shlyejnë këtë detyrim tërësisht në lekë ose të përdorin bono privatizimi deri në masën 50% të vlerës së parcelës.
Kjo do të thotë se, nëse Kadastra ka llogaritur një detyrim prej 200 mijë lekësh për truallin, qytetari mund të përdorë bono privatizimi me vlerë nominale deri në 100 mijë lekë, ndërsa pjesën tjetër duhet ta paguajë në lekë.
Megjithatë, përdorimi i bonove nuk përbën falje të detyrimit, por një mënyrë alternative për shlyerjen e tij.
Një tjetër lehtësi lidhet me afatin e pagesës. Nëse qytetari e shlyen detyrimin brenda 30 ditëve nga data kur merr dijeni për njoftimin e Kadastrës, përfiton ulje prej 20% mbi vlerën e mbetur për t’u paguar.
Kjo zbritje zbatohet pavarësisht funksionit të ndërtimit pa leje dhe përfshin, sipas kushteve ligjore, edhe parcelat ndërtimore të objekteve të dyta të legalizuara.
Në rastet kur qytetari përdor bono privatizimi, ulja prej 20% llogaritet mbi shumën që mbetet për t’u shlyer në lekë, pas pjesës së mbuluar me bono.
Për shembull, nëse detyrimi fillestar për truallin është 200 mijë lekë dhe qytetari përdor 100 mijë lekë në bono privatizimi, shuma e mbetur për t’u paguar në lekë është 100 mijë lekë.
Nëse kjo shumë shlyhet brenda afatit 30-ditor, zbatohet ulja prej 20 mijë lekësh, duke e reduktuar pagesën në lekë në 80 mijë lekë. Në këtë mënyrë, detyrimi shlyhet me 100 mijë lekë në bono privatizimi dhe 80 mijë lekë në para.
Udhëzimi i ri përcakton që këto përllogaritje të pasqyrohen në formularët elektronikë të Kadastrës, duke ndarë qartësisht vlerën që paguhet në lekë, atë që mbulohet me bono privatizimi dhe shumën që përfiton zbritjen për pagesën brenda afatit.
Madje, dokumenti parashikon edhe rastet kur për shkak të diferencave teknike të përllogaritjes nuk mund të zbatohet matematikisht kufiri i saktë prej 50% të pagesës me bono.
Në këto raste, drejtoritë vendore të Kadastrës lejohen të kryejnë rrumbullakime minimale, vetëm për të mundësuar lëshimin dhe shlyerjen e faturës, pa krijuar përfitime të padrejta për qytetarët.
Një element tjetër i rëndësishëm është mënyra se si qytetari njoftohet për detyrimin.
Kadastra duhet të përgatisë faturën për arkëtim, ku të përcaktohen vlera totale e parcelës, ndarja e pagesës në lekë dhe bono privatizimi, llogaria bankare ku duhet kryer pagesa dhe afati për përfitimin e zbritjes prej 20%.
Fatura duhet të tregojë edhe shumën që qytetari paguan brenda 30 ditëve dhe detyrimin që mbetet nëse ky afat nuk respektohet.
Njoftimi dërgohet nëpërmjet portalit e-Albania ose në rrugë postare, kur mungojnë të dhënat personale të nevojshme për identifikimin elektronik.
Në rastet kur njoftimi nuk mund të dërgohet për shkak të mungesës së adresës ose kur qytetari refuzon marrjen e tij, zbatohen procedurat e afishimit të parashikuara nga vendimi i qeverisë.
Pas kryerjes së pagesës, banka konfirmon transaksionin dhe Kadastra duhet të rakordojë shumën e arkëtuar me faturën e lëshuar. Nëse evidentohen diferenca, pagesa të pjesshme ose gabime në të dhënat e transaksionit, qytetari njoftohet për korrigjimin e tyre.
Vetëm pas verifikimit të plotë të pagesës, detyrimi financiar konsiderohet i shlyer dhe mund të vijojnë procedurat e regjistrimit të pasurisë apo heqjes së hipotekës ligjore, nëse ajo është vendosur për shkak të detyrimit të papaguar.
Në rast se qytetari nuk e shlyen detyrimin sipas kushteve të përcaktuara, legjislacioni parashikon regjistrimin e ndërtimit të legalizuar dhe parcelës me hipotekë ligjore, e cila mund të hiqet pas pagesës dhe verifikimit të dokumentacionit përkatës.
Rregullat për përdorimin e bonove të privatizimit dhe përfitimin e uljes 20% nuk janë lehtësi të miratuara për herë të parë në tetor 2026. Ato burojnë nga vendimi i qeverisë i vitit 2023, ndërsa udhëzimi i ri i Kadastrës standardizon mënyrën se si duhet të llogariten, faturohen dhe administrohen këto pagesa.
Për qytetarët që ende nuk e kanë paguar truallin e objektit të legalizuar, rëndësi të veçantë ka kontrolli i faturës së lëshuar nga Kadastra, zgjedhja e mënyrës së pagesës dhe respektimi i afatit 30-ditor për të përfituar zbritjen e parashikuar nga ligji.
