Paraja fizike vijon të dominojë qarkullimin monetar në vend, duke arritur nivele rekord. Të dhënat më të fundit nga Banka e Shqipërisë tregojnë se rreth 467 miliardë lekë ndodhen çdo ditë jashtë sistemit bankar, në duart e qytetarëve dhe bizneseve.
Vetëm gjatë muajit nëntor 2025, sasia e parasë cash jashtë bankave është rritur me afro 1 për qind, duke konfirmuar një prirje të qëndrueshme rritëse që është ruajtur deri në fund të vitit. Në krahasim me nëntorin e vitit 2024, rritja është edhe më domethënëse. Nga rreth 405 miliardë lekë që qarkullonin një vit më parë, shuma e parasë fizike është shtuar me rreth 61.5 miliardë lekë, ose afro 15 për qind në baza vjetore.
Këto shifra tregojnë se, pavarësisht objektivit të qeverisë për të reduktuar përdorimin e parasë cash dhe për të nxitur pagesat elektronike deri në vitin 2030, realiteti në terren mbetet i pandryshuar. Pagesat me para në dorë vijojnë të jenë mjeti kryesor për blerjen e mallrave dhe shërbimeve, si për qytetarët ashtu edhe për bizneset, ndërsa përdorimi i kartave bankare dhe i formave elektronike të pagesës rritet më ngadalë.
Ekspertët e lidhin këtë situatë me disa faktorë. Kultura e fortë e pagesave cash, mungesa e terminaleve POS në shumë pika shitjeje për shkak të kostove dhe komisioneve bankare, si edhe niveli i lartë i ekonomisë informale, mbeten pengesa serioze për zhvendosjen e parasë drejt sistemit bankar. Një rol në këtë fenomen luan edhe qarkullimi i parasë nga burime jo gjithmonë të verifikueshme.
Sipas specialistëve, nëse një pjesë më e madhe e këtyre fondeve do të qarkullonte brenda bankave, transparenca financiare do të ishte më e lartë. Pagesat elektronike krijojnë gjurmë, regjistrime dhe histori transaksionesh, ndërsa përdorimi i parasë cash e bën më të vështirë gjurmimin e origjinës së fondeve.
Një nivel i lartë i parasë jashtë bankave konsiderohet gjithashtu një terren i favorshëm për korrupsionin, pastrimin e parave dhe aktivitetet e paligjshme. Sa më e madhe të jetë sasia e parasë që qarkullon jashtë sistemit bankar, aq më e ulët mbetet transparenca ekonomike dhe fiskale në vend. /skyweb.al
