Çdo ditë, shqiptarët paguajnë me cash për kafe, ushqime apo shërbime të vogla. Por cila kartëmonedhë kalon më shpesh nga dora në dorë? Dhe cila mban peshën më të madhe të parasë fizike në ekonomi?
Të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se përgjigjja nuk është aq e drejtpërdrejtë sa duket dhe ndryshon në varësi të mënyrës se si matet përdorimi i parasë cash.
Nëse flasim për numrin e kartëmonedhave në qarkullim, pra për prerjet që përdoren më shpesh në pagesat e përditshme, rezulton se më të pranishmet janë kartëmonedhat 1 000 dhe 2 000 lekë. Ato janë prerjet që qarkullojnë më shpesh në transaksionet e zakonshme të qytetarëve, në blerje të vogla dhe pagesa rutinë.
Por panorama ndryshon kur analiza bëhet në vlerë monetare. Sipas strukturës së cash-it në qarkullim, kartëmonedha që mban peshën më të madhe është ajo 5 000 lekë. Jo sepse përdoret më shpesh se prerjet e tjera, por sepse përfaqëson një vlerë më të lartë për njësi dhe përqendron një pjesë të konsiderueshme të parasë fizike në ekonomi.
Raportet e Bankës së Shqipërisë tregojnë se struktura e kartëmonedhave ka ndryshuar gradualisht, por pa u përmbysur, pavarësisht goditjeve të forta si pandemia, rritja e inflacionit apo futja në qarkullim e kartëmonedhës 10 000 lekë. Edhe pas këtyre zhvillimeve, prerja 5 000 lekë vijon të mbetet boshti kryesor i cash-it në vlerë.
Në të njëjtën kohë, numri total i kartëmonedhave në qarkullim në Shqipëri ka mbetur relativisht i qëndrueshëm. Në pesë vitet e fundit, ai vlerësohet në rreth 150 deri në 160 milionë copë, duke treguar se ndryshimet nuk po ndodhin në sasi, por në mënyrën e përdorimit të parasë cash.
Një nga arsyet kryesore lidhet me zhvendosjen graduale të pagesave të vogla drejt mjeteve elektronike. Prerjet e vogla, si 200, 500 dhe 1 000 lekë, përdoren sot më pak se më parë, ndërsa kartat bankare dhe transfertat po zëvendësojnë cash-in në pagesat e shpeshta. Kjo shpjegon pse numri i kartëmonedhave në qarkullim mbetet i qëndrueshëm, ndërsa roli i tyre në ekonomi po riformësohet.
Një tjetër tendencë e evidentuar nga raportet është se kartëmonedhat po “jetojnë” më gjatë. Ato zëvendësohen dhe asgjësohen më rrallë në raport me stokun total, një tregues se cash-i po qarkullon më ngadalë dhe po mbahet më gjatë jashtë sistemit bankar.
Të dhënat tregojnë se paraja cash në Shqipëri nuk po zhduket, por po ndryshon funksion: nga një mjet i përditshëm pagese, drejt një instrumenti ruajtjeje dhe sigurie financiare. /scantv.al
