Nga endometrioza dhe kanceri i qafës së mitrës, te diabeti, mungesa e vitaminës D dhe ekspozimi ndaj ndotjes, shkencëtarët po zbulojnë se gjaku menstrual mund të ofrojë një pasqyrë të rëndësishme për shëndetin e grave, shkruan BBC.
Si shumë gra që kanë menstruacione, Emma Backlund preferonte të mos mendonte shumë për gjakun që humbiste çdo muaj. Por kur kompania bioteknologjike NextGen Jane i kërkoi gjak menstrual në vitin 2023, ajo pranoi menjëherë. Backlund ruajti tetë tampone nga një cikël menstrual dhe i dërgoi me postë në laboratorin e kompanisë në Oakland, Kaliforni.
Kërkesa ishte e pazakontë, por ajo ishte e gatshme të ndihmonte, sidomos nëse kjo do të ndihmonte që vajzat e ardhshme të mos përjetonin dhimbjet që ajo kishte kaluar.
“Kur mbusha 11 vjeç dhe pata menstruacionet e para, mendova se po vdisja,” thotë Backlund, një studente 27-vjeçare nga Minnesota, SHBA. “I thashë mamit se duhej të shkonim në spital. Pothuajse çdo menstruacion që kam pasur më pas ka qenë i tillë. Çdo muaj më vinte për të vjellë. Humbja aktivitete sociale dhe shkollën. Ishte një dhimbje e fortë, therëse dhe e vazhdueshme.”
Backlund iu deshën 13 vite për të zbuluar se vuante nga Endometriosis, një sëmundje kronike ku indi që zakonisht rreshton mitrën fillon të rritet jashtë saj. Kjo sëmundje prek rreth 190 milionë gra në botë, duke shkaktuar menstruacione të rënda, dhimbje të forta në legen, probleme me fshikëzën ose zorrët dhe ndonjëherë infertilitet.
Problemi është se diagnostikimi shpesh zgjat nga pesë deri në 12 vjet, pasi konfirmimi kërkon një procedurë kirurgjikale të quajtur laparoskopi, ku një kamerë e vogël futet në zgavrën e legenit.
Për këtë arsye, studiues dhe kompani inovative po përpiqen të krijojnë teste diagnostikuese më të shpejta, më të lira dhe jo invazive. Sekreti, sipas tyre, mund të gjendet pikërisht te gjaku menstrual.
Mjekët kanë analizuar urinën që nga kohët e Babilonisë dhe Sumerisë rreth 6,000 vite më parë. Më vonë nisën analizat e jashtëqitjes dhe të gjakut venoz. Por gjaku menstrual nuk ka marrë pothuajse fare vëmendje klinike.
Në fakt, ai është një lëng kompleks: rreth gjysma është gjak i zakonshëm, ndërsa pjesa tjetër përmban proteina, hormone, baktere dhe qeliza nga mitra, qafa e mitrës, tubat fallopiane dhe organet e tjera riprodhuese.
Sipas studiuesve, kjo e bën atë një “biopsi natyrale” që mund të japë informacion të vlefshëm për shëndetin riprodhues të grave.
Shkencëtarja Christine Metz nga Feinstein Institutes for Medical Research ka studiuar gjakun menstrual për më shumë se një dekadë për të gjetur shenja biologjike të endometriozës. Ajo beson se ky material mund të ndihmojë edhe në zbulimin e sëmundjeve të tjera, si:
kanceri i endometrit
adenomioza
inflamacioni kronik i mitrës
Një studim ka identifikuar 385 proteina që gjenden vetëm në gjakun menstrual.
Ndryshe nga biopsia e zakonshme e endometrit, e cila merr vetëm një pjesë të vogël indi, gjaku menstrual përmban të gjithë shtresën e endometrit që shkëputet gjatë menstruacioneve, duke dhënë një pamje më të plotë të shëndetit të mitrës.
Edhe pse kërkimet janë ende në fazë të hershme, studimet kanë zbuluar disa dallime të rëndësishme. Gratë me endometriozë kanë më pak qeliza imune “natural killer” në mitër, të cilat janë të rëndësishme për fertilitetin dhe mbrojtjen nga infeksionet.
Gjithashtu janë vërejtur ndryshime në qelizat që ndihmojnë në rigjenerimin e shtresës së mitrës pas çdo menstruacioni. Këto ndryshime lidhen edhe me probleme të tjera si Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) dhe abortet e përsëritura.
Studiuesit shpresojnë të krijojnë një test diagnostik shtëpiak për endometriozën deri në vitin 2027, i cili do të mund të përdoret pa ndërhyrje kirurgjikale.
Gjaku menstrual mund të ndihmojë edhe në zbulimin e problemeve të tjera shëndetësore.
Studime të kompanisë Qvin kanë treguar se niveli i sheqerit në gjakun menstrual pasqyron me saktësi nivelin e glukozës në organizëm, duke ndihmuar në diagnostikimin e Diabetes.
Në vitin 2024 u miratua nga U.S. Food and Drug Administration një test i bazuar në një pecetë higjienike speciale që mbledh gjak menstrual për analizë laboratorike.
Studime të tjera sugjerojnë se gjaku menstrual mund të përdoret për të zbuluar:
viruse si Human papillomavirus (HPV) që lidhen me kancerin e qafës së mitrës
infeksione seksualisht të transmetueshme
nivelet e hormoneve dhe vitaminave
ekspozimin ndaj ndotësve kimikë në mjedis
Megjithatë, kërkimet mbi gjakun menstrual kanë qenë të kufizuara për shkak të stigmatizimit kulturor të menstruacioneve dhe mungesës së financimit për studimet mbi shëndetin e grave.
Në vitin 2020, vetëm 5% e fondeve globale për kërkim shkencor u dedikuan për shëndetin e grave.
Megjithatë interesimi po rritet. Instituti Massachusetts Institute of Technology ka nisur një iniciativë prej 10 milionë dollarësh për të studiuar ndikimin e ciklit menstrual në sistemin imunitar.
Madje po krijohen edhe bankat e para të gjakut menstrual, ku mostrat do të ruhen për kërkime shkencore.
Për gra si Backlund, që kanë vuajtur për vite me dhimbje të pashpjeguara, ky kërkim është shumë i rëndësishëm. Ajo shpreson që në të ardhmen vajzat e reja të marrin diagnozë dhe trajtim shumë më shpejt, pa kaluar vuajtjet që ajo përjetoi për vite me radhë./skyweb.al
