Është gjerësisht e pranuar se ndjekja e një diete të ekuilibruar është një nga gjërat më të mira që mund të bëjmë për shëndetin tonë. Megjithatë, disa ushqime janë më të rëndësishme në faza të ndryshme të jetës.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, qeveria britanike vendosi një politikë racionimi që u jepte familjeve një sasi javore ushqimesh. Qëllimi ishte të sigurohej përmbushja e nevojave ushqimore të popullsisë dhe shpërndarja e barabartë e ushqimit në të gjithë vendin, shkruan BBC.
Sheqeri ishte një nga produktet e racionuara. Çdo person kishte të drejtë për rreth 227 gram sheqer në javë. Megjithatë, për zhgënjimin e prindërve, fëmijët nën moshën dy vjeç nuk merrnin fare sheqer.
Kur racionimi i sheqerit përfundoi në vitin 1953, konsumi mesatar i sheqerit tek të rriturit u dyfishua. Pa e ditur atëherë, kjo u dha shkencëtarëve të së ardhmes një mundësi të rrallë për të studiuar ndikimin e konsumit të hershëm të sheqerit në shëndet.
Në një studim të vitit 2025, një ekip ndërkombëtar studiuesish analizoi të dhënat mjekësore të 63,000 personave të lindur në Mbretërinë e Bashkuar midis viteve 1951 dhe 1956 – periudhë kur racionimi i sheqerit ishte ende në fuqi. Ata zbuluan se fëmijët që ishin ekspozuar ndaj më pak sheqeri në barkun e nënës dhe gjatë 1,000 ditëve të para të jetës kishin:
20% më pak gjasa të zhvillonin sëmundje kardiovaskulare,
25% më pak gjasa të zhvillonin dështim të zemrës,
31% më pak gjasa të pësonin goditje në tru në moshë të rritur,
krahasuar me fëmijët që konsumuan më shumë sheqer pas përfundimit të racionimit.
Nuk është surprizë që kjo lidhje e fortë mes sheqerit dhe shëndetit vazhdon edhe pas lindjes. Me pak fjalë, konsumimi i tepërt i ushqimeve të ëmbla dhe me sheqer është i dëmshëm në çdo moshë.
Megjithatë, për disa ushqime të tjera, përfitimet ushqyese varen nga faza e jetës ku ndodhemi. Foshnjat dhe fëmijët e vegjël, për shembull, kanë nevojë për yndyrnat që gjenden në produktet e qumështit dhe qumështin e plotë, ndërsa një dietë e tillë nuk do të konsiderohej e shëndetshme për dikë në të 20-at apo 30-at e jetës.
Sipas Federica Amati, shkencëtare e ushqyerjes në Imperial College London, kërkesat e larta për energji tek fëmijët do të thonë se ata kanë nevojë për ushqime të pasura me lëndë ushqyese.
“Në fëmijëri, ushqimi po ndërton fjalë për fjalë trupin dhe trurin,” thotë Amati.
Përveç kalorive të shëndetshme, fëmijët kanë nevojë për hekur, jod dhe një gamë të gjerë vitaminash për të mbështetur imunitetin, zhvillimin e trurit dhe rritjen e muskujve. Kjo nënkupton konsum të bollshëm frutash dhe perimesh, drithërash integrale, bishtajoreve, fasuleve dhe thjerrëzave, yndyrnave cilësore si arrat dhe farat, si dhe shmangie të ushqimeve ultra të përpunuara.
“Që nga ngjizja, gjatë 1,000 ditëve të para dhe deri në vitet e shkollës, fëmijët rriten me shpejtësi dhe formojnë shumicën e masës së tyre kockore për të ardhmen,” shpjegon Amati. “Prandaj kalciumi dhe vitamina D janë thelbësore në këtë fazë – ato janë të domosdoshme për zhvillimin normal të kockave dhe për të arritur një masë kockore optimale, e cila ul rrezikun e osteoporozës dhe frakturave më vonë në jetë.”
Në praktikë, kjo do të thotë burime të rregullta kalciumi si qumështi, kosi, djathi, tofu i pasuruar me kalcium ose pije bimore të fortifikuara, si dhe vitaminë D nga ekspozimi në diell dhe ushqime si peshku dhe vezët.
Ka prova të forta se ushqyerja e shëndetshme në fëmijëri përmirëson shëndetin në të ardhmen. Një studim i vitit 2023 tregoi se fëmijët që përmbushnin të paktën tre rekomandime ushqimore nga Udhëzuesi Eatwell në moshën shtatëvjeçare, kishin tregues më të ulët rreziku për sëmundje të zemrës në moshën 24 vjeç, krahasuar me ata që nuk përmbushnin asnjë rekomandim.
Adoleshenca dhe të 20-at
Edhe vitet e adoleshencës dhe të 20-at janë vendimtare për shëndetin e ardhshëm. Në këtë periudhë përfundojmë ndërtimin e kockave dhe muskujve dhe rriten kërkesat ushqyese për shkak të studimit, punës dhe jetës sociale.
Gjatë adoleshencës, nevojat për kalcium, vitaminë D dhe hekur janë më të larta, veçanërisht për vajzat që kanë menstruacione. Proteinat dhe vitaminat e grupit B janë gjithashtu shumë të rëndësishme.
Dieta e rekomanduar për këtë moshë është kryesisht bimore, me shumë fruta, perime, drithëra integrale, bishtajore, arra, fara dhe proteina të mjaftueshme në çdo vakt. Ushqimet ultra të përpunuara duhet të shmangen.
Studimet tregojnë se kjo dietë ndikon pozitivisht edhe në shëndetin mendor. Dietat e pasura me ushqime të përpunuara lidhen me rrezik më të lartë për depresion dhe ankth, ndërsa dieta mesdhetare duket se ka efekt mbrojtës.
Dieta mesdhetare, e pasur me perime, bishtajore, arra dhe vaj ulliri, me sasi më të vogla peshku, bulmeti dhe mishi të bardhë, mund të përmirësojë gjithashtu fertilitetin tek gratë dhe burrat.
Mosha e mesme
Në moshën e mesme, sidomos për gratë rreth menopauzës, ushqyerja duhet të fokusohet në shëndetin e zemrës, kockave dhe muskujve. Rënia e estrogjenit rrit rrezikun për shtim në peshë, sëmundje të zemrës dhe diabet të tipit 2.
Megjithatë, një dietë e shëndetshme – e pasur me fruta, perime, drithëra integrale, yndyrna të pangopura, arra, bishtajore dhe produkte qumështi me pak yndyrë – lidhet fort me plakje të shëndetshme.
Acidet yndyrore omega-3, sidomos nga peshku i yndyrshëm si salmoni dhe skumbria, ndihmojnë në uljen e rrezikut për sëmundje të zemrës dhe kanë efekt anti-inflamator.
Mosha e tretë
Me kalimin e moshës, nevojat për energji bien, por nevojat për lëndë ushqyese mbeten të larta. Kalciumi dhe vitamina D janë thelbësore për parandalimin e osteoporozës dhe frakturave.
Proteina cilësore është gjithashtu shumë e rëndësishme për të parandaluar humbjen e masës muskulore (sarkopeninë). Ajo duhet të jetë pjesë e një diete të ekuilibruar që përfshin karbohidrate, yndyrna të shëndetshme, vitamina dhe minerale.
Në fund, një dietë e larmishme, e pasur me ushqime bimore, në stilin mesdhetar, me mjaftueshëm proteina, kalcium, vitaminë D dhe omega-3, është çelësi për shëndet të mirë në çdo fazë të jetës.
/skyweb.al
