“Niveli i detit po rritet pothuajse kudo në Tokë – dhe jo vetëm kaq, por po rritet gjithnjë e më shpejt”, paralajmëron Michael Oppenheimer, shkencëtar i klimës dhe anëtar i Intergovernmental Panel on Climate Change. Një nga shembujt më domethënës të këtij realiteti gjendet në Evropë: Venecia.
Qyteti i Venice u themelua sipas traditës në mars të vitit 421, ndërsa Republic of Venice mori formë në vitin 697, në verilindje të Gadishullit Italian, në rajonin e Venetos. Gjatë shekujve, Venecia, Padova dhe vendbanimet përreth lagunës u shndërruan në një nga republikat më të fuqishme të mijëvjeçarit të fundit, që mbijetoi deri më 1797. Në kohët e trazuara pas rënies së Perandorisë Romake, banorët vendas gjetën strehë në ishujt e lagunës, duke i shpëtuar pushtimeve të shpeshta.
Me kalimin e kohës, qyteti përfitoi nga një planifikim urban unik: në vend të rrugëve, kanale të lundrueshme; në vend të mureve mbrojtëse, një lagunë natyrore. Porti i tij u bë ndër më të mëdhenjtë dhe më të zhvilluarit e kohës. Sot, megjithatë, ky thesar kulturor botëror përballet me një kërcënim serioz: rritjen e vazhdueshme të nivelit të detit. Nëse nuk merren masa të shpejta, brezat e ardhshëm mund të detyrohen të braktisin pjesë të qytetit.
Arti si dëshmi klimatike
Për të kuptuar evolucionin klimatik të Venecias, studiuesit përdorin analiza të ndryshme shkencore, nga bërthamat e akullnajave te unazat e pemëve dhe matjet historike të baticave. Por ekzistojnë edhe metoda më krijuese.
Eksperti i klimës Dario Camuffo analizoi pikturat e mjeshtërve venecianë si Canaletto, Paolo Veronese dhe Bernardo Bellotto. Duke krahasuar shenjat e baticës dhe praninë e algave në veprat e tyre me matjet aktuale (të disponueshme zyrtarisht vetëm pas vitit 1872), ai arriti në përfundimin se që nga mesi i shekullit XVIII niveli i ujit është rritur rreth 61 cm. Duke qenë se thellësia mesatare e kanaleve është 1–1.5 metra (rreth 5 metra në Kanalin e Madh), kjo rritje është alarmante.
“Aqua alta” dhe përmbytjet
Fenomeni i njohur si “aqua alta” – përmbytjet sezonale të shkaktuara nga batica – ka qenë gjithmonë pjesë e jetës veneciane. Por me përshkallëzimin e ndryshimeve klimatike, këto ngjarje po bëhen më të shpeshta dhe më intensive. Përmbytje të mëdha janë regjistruar në vite si 1927, 1933, 1964, 1974, 1996, 2001 dhe 2012.
Në vitin 2019, qyteti përjetoi përmbytjen e dytë më të rëndë në historinë e tij moderne, me nivel uji që arriti 1.87 metra. Dëmet ishin të mëdha dhe kompensimet të kufizuara. Kryebashkiaku i atëhershëm, Luigi Brugnaro, e shpalli situatën si pasojë të drejtpërdrejtë të ndryshimeve klimatike.
Turizmi masiv dhe presioni urban
Përveç klimës, Venecia përballet edhe me presionin e turizmit masiv. Qytete si Barcelona, Florence, Edinburgh dhe Bruges kanë ndërmarrë masa për të kufizuar fluksin turistik. Sipas një raporti të UNESCO, përparimi i Venecias në menaxhimin e turizmit, projekteve zhvillimore dhe ndryshimeve klimatike mbetet i pamjaftueshëm.
Mes viteve 2017–2019, qyteti priti mbi 5 milionë vizitorë në vit. Ndër problemet më të debatueshme ishte kalimi i anijeve gjigante turistike në lagunë. Fushata “no grande navi” çoi në ndalimin e përkohshëm të tyre, për shkak të rrezikut që paraqesin për strukturat e brishta, ndotjen e ajrit dhe ujit, si dhe ndikimin në ekosistem.
Parashikimet dhe sfidat e së ardhmes
Skenarët parashikojnë se niveli i Detit Adriatik mund të rritet me rreth 17 cm deri në vitin 2050, ndërsa në rastin më pesimist deri në 120 cm deri në vitin 2100 – një situatë potencialisht katastrofike. Ulja e trafikut detar shihet si masë e menjëhershme, por me kosto ekonomike.
Një tjetër përgjigje është projekti MOSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico), një sistem barrierash të lëvizshme i konceptuar që në vitet 1980 dhe funksional që nga viti 2020. Më 3 tetor 2020 ai arriti të mbrojë lagunën nga një baticë prej 135 cm mbi normalen. Megjithatë, sfidat mbeten: kostoja e lartë, ndikimi i mundshëm në ekosistemin e lagunës dhe rreziku që rritja e nivelit të detit të tejkalojë kapacitetet e sistemit.
Masat plotësuese përfshijnë rigjenerimin urban, mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, ndërtimin e barrierave për Bazilikën e Shën Markut dhe zhvillimin e porteve alternative jashtë lagunës.
Ngjarjet e “aqua alta” po bëhen më të shpeshta dhe më intensive. Venecia, qyteti që lindi nga uji sot përballet me sfidën për të mbijetuar përballë tij. A do të mund ta vizitojmë ende në vitin 2100? Përgjigjja do të varet nga vendimet që merren sot, shkruan infoclima.ro.
