Arkëtimet buxhetore nga taksat mjedisore po rriten nga viti në vit me ritme të shpejta, por nga tjetër aftësia e qeverisë për të shpërndare këto taksa në favor të mjedisit nuk po ecën me të njëjtin ritëm.
Të dhënat e sotshme nga Instituti i Statistikave (INSTAT) konfirmojnë se arkëtimet nga taksat mjedisore kanë kapur shifra rekord në vitin 2024, duke arritur në rreth 66,2 miliardë lekë rreth 700 milionë euro. Megjithëse kjo shifër përfaqëson një rritje prej 9,45% brenda një viti, struktura e arkëtimeve sugjeron se këto taksa po shërbejnë më shumë si një burim i qëndrueshëm për mbushjen e arkës së shtetit sesa si një mjet për investime konkrete në mbrojtjen e natyrës.
Pjesa dërrmuese e këtyre të ardhurave, plot 82,2%, vjen nga taksat e energjisë, ku peshën kryesore e mban taksimi mbi karburantet. Së bashku me taksat e transportit, këto dy kategori formojnë mbi 95% të asaj që shteti arkëton në emër të mjedisit.
Qytetarët dhe bizneset po paguajnë gjithnjë e më shumë për lëvizjen dhe prodhimin, ndërkohë që taksat që lidhen direkt me ndotjen e emetimet mbeten në nivele minimale, me vetëm 4,7% të totalit.
Ndërsa të ardhurat mjedisore zënë tashmë 10,04% të totalit të të ardhurave tatimore në vend, vihet re një mospërputhje mes asaj që vilet dhe asaj që deklarohet si mbrojtje e burimeve natyrore. Taksat mbi burimet natyrore (si uji, pyjet dhe fauna) jo vetëm që kanë një peshë të papërfillshme prej 0,08%, por gjatë vitit 2024 pësuan një rënie drastike prej 18,77%.
Kjo tendencë ngre pikëpyetje mbi efikasitetin e këtyre instrumenteve. Sipas metodologjisë së ESA 2010, këto taksa duhet të shërbejnë për të ndikuar në sjelljen e bizneseve dhe konsumatorëve. Megjithatë, fakti që të ardhurat rriten kryesisht përmes energjisë dhe transportit, tregon se fokusi mbetet te mbledhja e detyrueshme e fondeve, duke lënë mjedisin në një rol dytësor përballë nevojave buxhetore.
Në vitin 2024, pesha e këtyre taksave ndaj Prodhimit të Brendshëm Bruto u rrit në 2,63%, duke konfirmuar se shqiptarët po paguajnë më shumë se kurrë në emër të mbrojtjes së mjedisit, por pa marrë mbrapsht shërbimet për të cilat paguajnë.
Ende sot vendi është në atë pikë sa mbetjet urbane digjen në fushat e mbetjeve, teksa në qytetet e mëdha ende nuk aplikohen metodat modern të pastrimit të akseve kryesore rrugore. Tirana kryeson vendin sa i takon nivelit të ndotjes, me valën e ndërtimeve në njërën anë, flotën e makinave me naftë që sa vjen e rritet, teksa pastrimi i qytetit po bën hapa pas. /Monitor
