Mikro-luhatjet në kohën mes rrahjeve të zemrës po rezultojnë një tregues i dobishëm për shëndetin mendor, nivelet e stresit dhe kapacitetin fizik. Ato madje mund të japin informacion edhe për mënyrën se si po plaket organizmi.
Artem Kirillov nuk është tipi i personit që e merr lehtë jetën. “Më pëlqen ta shtyj veten më tej, edhe kur nuk ndihem shumë mirë”, thotë 40-vjeçari që jeton në Londër dhe punon në sektorin e teknologjisë shëndetësore.
Për një kohë të gjatë, edhe pse ushtrohej vetëm në mënyrë rekreative, ai nuk i konsideronte të nevojshme ditët e pushimit dhe vazhdonte stërvitjen pavarësisht lodhjes, duke besuar se më shumë kohë në palestër sillte automatikisht rezultate më të mira.
Kjo ndryshoi kur filloi t’i kushtonte vëmendje variabilitetit të ritmit të zemrës (Heart Rate Variability – HRV), një nga treguesit shëndetësorë që monitorohen nga ora e tij inteligjente.
Ndryshe nga ritmi i zemrës, që mat numrin e rrahjeve në minutë, HRV tregon se si ndryshon intervali kohor midis rrahjeve të zemrës. Një numër në rritje studimesh sugjeron se ky tregues mund të japë informacion mbi shëndetin kardiovaskular, nivelet e stresit, aftësinë fizike dhe faktorë të tjerë, duke i ndihmuar njerëzit të marrin vendime më të informuara për stërvitjen dhe stilin e jetesës.
Tani, sa herë që Kirillov heziton nëse duhet të pushojë apo të vazhdojë stërvitjen intensive, ai kontrollon rezultatin e HRV-së. “Ndjej sikur jam më në ekuilibër me veten”, thotë ai. Madje, ai ka krijuar edhe një aplikacion të dedikuar për monitorimin e stresit përmes të dhënave të HRV-së.
Ndërsa pajisjet inteligjente bëhen gjithnjë e më të përhapura dhe kërkimet mbi variabilitetin e ritmit të zemrës shtohen, gjithnjë e më shumë njerëz po fillojnë ta monitorojnë këtë tregues, thotë Deepak Bhatt, drejtor i Mount Sinai Fuster Heart Hospital.
Çfarë është variabiliteti i ritmit të zemrës?
“Zemra duhet të rrahë pak a shumë në mënyrë të rregullt”, thotë Bhatt. Kur rrahjet bëhen shumë të çrregullta, kjo klasifikohet si aritmi, e cila në raste serioze mund të shkaktojë komplikacione si goditje në tru ose dështim të zemrës.
Megjithatë, edhe një zemër e shëndetshme ka ndryshime të vogla në kohën mes rrahjeve. Këto ndryshime maten në milisekonda (një milisekondë është një e mijta e sekondës). Dhe kur analizohen këto ndryshime kaq të vogla, “një variabilitet më i lartë konsiderohet përgjithësisht më i mirë” sesa një variabilitet i ulët, shpjegon Bhatt.
Nuk ekziston një rezultat ideal unik për HRV-në, pasi ai ndryshon sipas moshës, nivelit të aktivitetit fizik, gjinisë, pajisjes së përdorur dhe mënyrës së llogaritjes. Një markë pajisjesh inteligjente raportoi se përdoruesit e saj, zakonisht aktivë dhe të kujdesshëm ndaj shëndetit, kanë mesatarisht 65 milisekonda për burrat dhe 62 për gratë. Ka gjithashtu ndryshime të mëdha sipas grupmoshave: mesatarja për 25-vjeçarët është 78, ndërsa për 55-vjeçarët bie në 44.
Edhe pse matematika pas këtyre shifrave është komplekse, ato mund të kuptohen si një përllogaritje e ndryshimit mesatar në intervalin kohor ndërmjet rrahjeve të zemrës.
Pse një HRV më e lartë konsiderohet pozitive?
Në pamje të parë mund të duket e çuditshme që një variabilitet i lartë konsiderohet i mirë, pasi një ritëm i ulët i zemrës në pushim zakonisht lidhet me formë të mirë fizike. Por HRV mat aftësinë e sistemit nervor për të kaluar nga gjendja e stresit “lufto ose ik” në gjendjen e relaksit “pushim dhe tretje”.
Ja si funksionon: nëse duhet të ikni nga një rrezik apo thjesht të dilni për vrap, sistemi nervor aktivizon një sërë reagimesh fiziologjike që rrisin energjinë dhe vigjilencën. Një prej efekteve është rritja e ritmit të zemrës. Në atë moment, HRV bie, sepse zemra duhet të rrahë shpejt dhe në mënyrë të qëndrueshme.
Kur trupi rikthehet në gjendje pushimi, sistemi nervor qetësohet dhe zemra fillon të rrahë në mënyrë më të ndryshueshme — për shembull, përshpejtohet pak gjatë frymëmarrjes dhe ngadalësohet gjatë nxjerrjes së frymës.
Një HRV mesatare e lartë “tregon se sistemi juaj mund të përshtatë shpejt ritmin e zemrës dhe tensionin e gjakut sipas situatës”, thotë Dennis Larsson. Kjo sugjeron se organizmi është në gjendje të reagojë kur përballet me stres, por edhe të relaksohet kur situata nuk është kërcënuese.
Lidhja me shëndetin mendor
Studime të tjera kanë treguar se njerëzit me çrregullime si Çrregullimi i stresit post-traumatik, Demenca dhe Skizofrenia shpesh kanë nivele më të ulëta të HRV-së.
Në disa raste, kur pacientët me diagnoza psikiatrike trajtohen me psikoterapi ose stimulim magnetik transkranial, HRV-ja e tyre përmirësohet më pas, çka sugjeron se sistemi nervor po funksionon më mirë, sipas një analize kërkimore të vitit 2025.
Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se këto përfundime duhen parë me kujdes. Shumë studime mbi HRV-në dhe shëndetin mendor janë të vogla dhe jo gjithmonë të përsëritura. Gjithashtu, ekzistojnë mënyra të ndryshme për matjen e HRV-së, për shembull, monitorimi për pesë minuta kundrejt një dite të plotë — dhe disa pajisje janë më të sakta se të tjerat, gjë që e bën të vështirë standardizimin e rezultateve.
Marre nga BBC
/skyweb.al
