Gjatë ditëve të nxehta, një shishe uji e harruar në makinë mund të duket si një shpëtim i mirëpritur. Por nxehtësia, rrezet e diellit dhe koha që kalon mund të ndryshojnë atë që ndodh brenda shishes.
Gjatë kthimit nga pushimet, pas orësh të tëra udhëtimi, mund të tundoheni të merrni një gllënjkë nga ajo shishe plastike që ka mbetur në makinë.
Ndoshta shishja është ftohur nga kondicioneri dhe uji nuk ka as shije, as erë të pazakontë. Por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se uji është i pandryshuar.
Nxehtësia, dhe veçanërisht ekspozimi i drejtpërdrejtë ndaj diellit, mund të përshpejtojnë kalimin e disa substancave nga plastika në ujë. Nëse shishja është hapur më parë, ekziston edhe një tjetër problem: mikroorganizmat nga goja mund të shumohen në ujë kur ai lihet për një kohë të gjatë në temperatura të larta.
Për të kuptuar çfarë ndodh me një shishe uji në një makinë të nxehtë, duhet parë fillimisht se sa shpejt rritet temperatura brenda automjetit.
Një makinë e mbyllur dhe e ekspozuar ndaj diellit mund të arrijë temperatura shumë më të larta se ambienti jashtë saj. Sa më shumë rritet temperatura, aq më shpejt ndodhin proceset që bëjnë të mundur migrimin e disa përbërësve të plastikës drejt ujit.
Shumica e shisheve plastike të ujit prodhohen nga PET, ose polietilen tereftalati. Ky material përbëhet nga zinxhirë të gjatë polimerësh. Kur temperatura rritet, molekulat fitojnë më shumë lëvizshmëri, duke krijuar mundësi që disa substanca të kalojnë nga materiali në lëng.
Një prej tyre është antimoni, i cili përdoret gjatë prodhimit të PET-it si katalizator. Në përqendrime të larta, antimoni mund të shkaktojë probleme gastrointestinale dhe efekte të tjera të padëshiruara. Megjithatë, sasitë që gjenden normalisht në ujin e ruajtur siç duhet janë shumë më të ulëta se nivelet që lidhen me toksicitetin.
Studimet kanë treguar se temperatura ndikon ndjeshëm në shpejtësinë e këtij procesi. Në temperatura shumë të larta, koha e nevojshme për rritjen e përqendrimit të antimonit zvogëlohet ndjeshëm.
Por problemi nuk lidhet vetëm me temperaturën.
Dielli është edhe më problematik
Një shishe e lënë në bagazh, larg rrezeve të drejtpërdrejta, është një situatë tjetër nga një shishe që qëndron për orë të tëra në sediljen e pasme, nën diell.
Rrezatimi ultraviolet mund të shkaktojë procese foto-oksidimi dhe të përshpejtojë degradimin e plastikës. Në këto kushte mund të çlirohen më shumë substanca nga materiali, ndërsa degradimi mund të krijojë edhe mikroplastika dhe nanoplastika.
Studimet kanë vënë re se ekspozimi në diell mund të rrisë migrimin e antimonit, acetaldehidit dhe substancave të tjera që mund të gjenden në material.
Acetaldehidi është një përbërës që mund t’i japë ujit një shije ose aromë të pazakontë, shpesh të përshkruar si plastike ose pak e ëmbël. Por mungesa e një shije apo ere të çuditshme nuk garanton se uji është i sigurt, pasi shumë prej substancave që mund të migrojnë nuk perceptohen nga shqisat.
Edhe koha ka rëndësi. Nuk ekziston një numër i vetëm orësh pas të cilit një shishe e lënë në diell bëhet automatikisht e rrezikshme. Rezultatet e studimeve ndryshojnë në varësi të temperaturës, materialit, llojit të ujit dhe intensitetit të ekspozimit ndaj diellit.
Po nëse shishja është hapur?
Këtu situata ndryshon ndjeshëm.
Kur pini direkt nga shishja, bakteret që ndodhen natyrshëm në gojë mund të kalojnë në ujë. Nëse shishja më pas lihet në një ambient të ngrohtë, këto mikroorganizma mund të shumohen me shpejtësi.
Në një studim të mëparshëm, uji i kontaminuar nga pirja direkt nga shishja u mbajt në temperatura të larta dhe u vu re një rritje shumë e madhe e kolonive bakteriale.
Kjo nuk do të thotë se çdo bakter i pranishëm është i rrezikshëm, por sa më gjatë të qëndrojë një shishe e përdorur në nxehtësi, aq më shumë rritet mundësia e shumimit të mikroorganizmave.
Për këtë arsye, një shishe e hapur dhe e lënë në makinë për një kohë të gjatë është shumë më problematike sesa një shishe e mbyllur.
A duhet ta pimë apo jo?
Një shishe plastike e lënë në makinë për pak kohë nuk do të thotë automatikisht se uji është toksik. Shishet plastike janë projektuar për të qenë të sigurta kur përdoren dhe ruhen në kushtet për të cilat janë vlerësuar.
Por ekspozimi i gjatë ndaj temperaturave të larta dhe, mbi të gjitha, ndaj diellit, nuk është mënyra ideale për ruajtjen e ujit.
Nëse duhet të mbani ujë në makinë gjatë verës, zgjidhja më e mirë është ta mbani larg rrezeve të drejtpërdrejta dhe, nëse është e mundur, në një ambient të freskët. Për përdorim të përsëritur mund të zgjidhni edhe një shishe prej qelqi ose çeliku.
Dhe nëse shishja është hapur, rregulli më i thjeshtë është të mos e lini për orë apo ditë të tëra në një makinë të nxehtë.
