Tymi pasiv shkakton dëme të rënda për shëndetin, përfshirë sëmundjet e zemrës, sëmundjet e frymëmarrjes dhe kancerin, dhe mbetet një nga shkaqet kryesore të vdekjeve të parandalueshme në mbarë botën.
Një e treta e popullsisë së botës ekspozohet çdo vit ndaj tymit pasiv, i njohur gjithashtu si pirja pasive e duhanit, i cili vazhdon të jetë një burim i rëndësishëm sëmundjesh dhe vdekshmërie te personat që nuk pinë duhan.
Rreth 2.71 miliardë njerëz në mbarë botën u ekspozuan ndaj tymit pasiv në vitin 2023 , një kombinim i dy llojeve të tymit që thithet nga personat që nuk pinë duhan, duke kontribuar në 1.66 milionë vdekje. Në këtë shifër përfshihen 767 milionë fëmijë nën moshën 15 vjeç, të cilët janë veçanërisht të cenueshëm, si dhe 1.49 miliardë gra.
Këto gjetje të reja vijnë nga studimi Global Burden of Disease (GBD) 2023, i publikuar në revistën The Lancet Public Health, i cili vlerësoi ekspozimin ndaj tymit pasiv dhe ndikimin e tij në shëndet në 204 vende dhe territore gjatë periudhës 1990–2023.
Nevoja për rregullim më të fortë
Pavarësisht përmasave të ekspozimit, studimi zbuloi se rreth 70% e popullsisë së botës nuk mbrohet nga ligje gjithëpërfshirëse për ndalimin e pirjes së duhanit në ambiente publike.
Deri në vitin 2024, vetëm 79 vende, rreth 70% e tyre në kontinentin amerikan kishin arritur standardet më të larta të mbrojtjes të përcaktuara nga kuadri i Organizatës Botërore të Shëndetësisë. Këto vende kanë ose ambiente publike plotësisht pa tym duhani, ose legjislacion që mbulon të paktën 90% të popullsisë.
Përqindja e popullsisë globale e mbuluar nga legjislacioni gjithëpërfshirës për ambiente pa tym duhani është rritur nga 3% në vitin 2007 në 33% në vitin 2024, duke mbuluar tashmë 2.6 miliardë njerëz.
Megjithatë, autorët theksuan se, ndonëse politikat për ambiente pa tym duhani e reduktojnë drejtpërdrejt ekspozimin ndaj tymit, nevojiten masa shtesë, si rritja e taksave mbi duhanin, ndalimi i marketingut të produkteve të duhanit, paketimi standard dhe programet për lënien e duhanit.
Modelet rajonale
Studiuesit zbuluan se numri i njerëzve të prekur nga ekspozimi ndaj tymit pasiv mbeti përgjithësisht i njëjtë në nivel global, por u rrit ndjeshëm në Afrikën Sub-Sahariane, Afrikën e Veriut dhe Lindjen e Mesme, gjë që studiuesit ia atribuan rritjes së popullsisë.
Shkalla e ekspozimit në rajonin e Evropës Qendrore, Evropës Lindore dhe Azisë Qendrore ishte 37.7%, më e lartë se mesatarja globale prej 33.9% , duke prekur 146 milionë njerëz.
Shumica e vendeve të Evropës Perëndimore u përfshinë në rajonin “me të ardhura të larta”, i cili shënoi disa nga përparimet më të mëdha në reduktimin e pirjes pasive të duhanit.
Danimarka dhe Norvegjia arritën disa nga reduktimet më të mëdha në botë që nga viti 1990, përkatësisht me -48.8% dhe -44.3%.
Ndikim i gjerë në shëndet
Përtej numrit të njerëzve të ekspozuar, raporti zbuloi se tymi pasiv ishte përgjegjës për humbjen e 44.8 milionë viteve jetë të shëndetshme dhe vazhdon të jetë një faktor i rëndësishëm i paaftësisë dhe vdekjeve të parakohshme.
Ndërsa një duhanpirës thith “tymin kryesor” përmes filtrit të cigares, personat që nuk pinë duhan thithin kryesisht tymin anësor. Ky tym nuk filtrohet dhe përmban përqendrime më të larta për njësi të përbërjeve toksike dhe kancerogjene sesa tymi që thithet nga vetë duhanpirësi.
Studiuesit vlerësuan se tymi pasiv mbetet një faktor i rëndësishëm i humbjes globale të shëndetit, veçanërisht përmes sëmundjeve kardiovaskulare dhe sëmundjeve të frymëmarrjes te fëmijët.
Ekspozimi ndaj tymit të duhanit u shoqërua me disa probleme shëndetësore, përfshirë goditjen në tru, infeksionet e rrugëve të poshtme të frymëmarrjes, sëmundjen pulmonare obstruktive kronike (SPOK), astmën, diabetin e tipit 2 dhe kanceret e trakesë, mushkërive dhe gjirit.
