Kanë kaluar dy shekuj që nga momenti kur fjala “hello” u shfaq për herë të parë e shtypur në letër, edhe pse rrënjët e saj gjuhësore shtrihen shumë më herët, deri në shekullin XV. Sot, ajo shqiptohet pa u menduar dhjetëra herë në ditë – në telefonata, email-e, mesazhe dhe takime ballë për ballë. Por si ka ndryshuar gjuha e përshëndetjeve me kalimin e kohës dhe çfarë tregon ajo për mënyrën se si ndërveprojmë si shoqëri?
“Hello” është shndërruar në një ikonë kulturore. Është kënduar nga artistë si Adele dhe Lionel Richie, është bërë frazë e paharrueshme në filma si Jerry Maguire dhe Scarface, dhe është përdorur gjerësisht në reklama, teknologji dhe media popullore. Nga programet kompjuterike te revistat për personazhe të famshëm, fjala ka depërtuar në pothuajse çdo aspekt të jetës moderne.
Megjithatë, historia e saj e shkruar është relativisht e re. Më 18 janar 1826, “hello” u shfaq për herë të parë në një gazetë të Connecticut-it, The Norwich Courier. Ishte një hyrje modeste për një fjalë që më vonë do të bëhej përshëndetja më e përhapur në botën anglishtfolëse.
Deri në mesin e shekullit XIX, fjala kishte kaluar edhe në Britani, duke fituar gjithnjë e më shumë terren. Ashtu si çdo përshëndetje tjetër, edhe “hello” reflekton identitetin e atij që e përdor. Forma si “hi”, “howdy” apo variantet e zgjatura si “heyyy” mund të tregojnë moshë, prejardhje, afërsi ose gjendje emocionale.
Antropologu gjuhësor Alessandro Duranti nga Universiteti i Kalifornisë në Los Angeles thekson se intonacioni është vendimtar. Një “hello” i zgjatur mund të shprehë habi, dyshim apo ironi, duke ndryshuar krejtësisht kuptimin. Kjo fleksibilitet nuk është i ri: që në fillesat e saj, fjala ishte një përzierje ndikimesh nga gjuhë dhe kultura të ndryshme.
Origjina e saktë mbetet e paqartë. Disa studiues e lidhin me gjermanishten e vjetër “halâ”, një thirrje për të tërhequr vëmendjen, veçanërisht në det. Fjalori i Oksfordit përmend gjithashtu “halloo”, një thirrje gjuetie, si dhe forma të hershme si “hullo”, “hillo” dhe “holla”, kjo e fundit me rrënjë në frëngjishten e shekullit XV.
Sipas profesor Simon Horobin nga Universiteti i Oksfordit, ndryshimet në kuptim dhe drejtshkrim janë ndikuar nga dialektet dhe shqiptimi rajonal. Për fjalë që janë përdorur kryesisht në të folur, si “hello”, është veçanërisht e vështirë të përcaktohet një histori e saktë kronologjike.
Në fund të shekullit XIX, “hello” u vendos përfundimisht si standard, edhe falë Thomas Edison-it, i cili e promovoi si përshëndetjen ideale për përdorimin në telefon. Alternativa si “ahoy” u propozuan, por nuk arritën të zëvendësonin dot “hello”.
Ndërkohë, gjuhët e tjera zhvilluan përshëndetjet e tyre, të ngarkuara me domethënie kulturore. Gjuhët gjermanike dhe skandinave përdorin forma më të forta si “hallo” dhe “hallå”, ndërsa gjuhët romane zgjedhin tinguj më melodikë si “hola” apo “olá”. Në disa kultura, përshëndetjet bartin kuptime më të thella: “Γειά σου” në greqisht lidhet me shëndetin, “shalom” në hebraisht me paqen, dhe “aloha” në Havai me dashurinë dhe mirëkuptimin.
Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë të mos barazohen këto forma me tipare të “karakterit kombëtar”. Ajo që është e sigurt, sipas Duranti-t, është se mënyra se si përshëndesim pasqyron marrëdhëniet shoqërore, afërsinë dhe hierarkinë mes njerëzve.
Teknologjia ka ndryshuar ndjeshëm këtë ritual të përditshëm. Në mesazhe dhe rrjete sociale, përshëndetjet shpesh shkurtohen ose zëvendësohen me emoji. Studiuesi Christian Ilbury nga Universiteti i Edinburgut vëren se në një botë “gjithmonë online”, ne nuk e ndiejmë më të nevojshme të themi “hello” në çdo ndërveprim.
Megjithatë, ashtu si dy shekuj më parë, përshëndetjet vazhdojnë të evoluojnë. “Hello” mund të zgjatet, të shkurtohet, të anashkalohet ose të zëvendësohet, por thelbi i saj mbetet i pandryshuar: një gjest njohjeje, një shenjë pranie dhe një kërkesë e heshtur për vëmendjen e tjetrit. /skyweb.al
