Gjatë gjithë pranverës, ndërsa kandidatët për deputet bënin fushatë duke kërkuar votën e qytetarëve, Policia Bashkiake u bë gati e padukshme nëpër rrugët e kryeqytetit. Pas zgjedhjeve, pa paralajmërim, gjithçka ndryshoi dhe gjobat nisën të grumbulloheshin menjëherë sa u mbyllën kutitë e votimit.
“Nuk më luajti njeri deri në maj,” thotë Alma, një grua 43-vjeçare, banore e lagjes Kodra e Diellit, e cila ka marrë 5 gjoba për parkim të gabuar dhe duhet të paguajë 7,800 lekë së bashku me kamatëvonesat. “Nga muaji qershor e tutje, qenkam gjobitur sa herë kam parkuar,” shfryu ajo, ndërsa rrinte në radhë në sportelin e postës nr. 8 në Tiranë.
Si shumë qytetarë të Tiranës, Alma dyshon se disiplina e Policisë Bashkiake për të vendosur gjoba në kryeqytet varet shumë nga kalendari politik. Shifrat e siguruara nga BIRN, përmes kërkesave për të drejtën e informimit, tregojnë se vlera e sanksioneve të vendosura në kryeqytet nga ky institucion u përgjysmua në prag të zgjedhjeve.
Sipas ekspertëve, kjo rënie drastike e sanksioneve administrative, e cila nuk kufizohet vetëm te Policia Bashkiake, nuk lidhet lidhet me disiplinimin e qytetarëve, por, me shumë gjasa, me vetëdisiplinimin e institucioneve shtetërore përpara interesave politike.
“Kuptohet qartë se shteti frenon veprimtarinë e vet kontrolluese për të mos krijuar zemërim para votës,” tha Migen Qeraxhi, një nga drejtuesit e Qëndresa Qytetare, organizatë që monitoron zbatimin e ligjit gjatë fushatave zgjedhore.
“Padyshim, e gjithë kjo arrihet me koordinimin e një grupi funksionarësh publikë me ata partiakë, për të frenuar strukturat shtetërore në veprimtarinë e tyre të ligjzbatimit,” shtoi ai.
E pyetur nga BIRN mbi rënien e numrit dhe vlerës së sanksioneve me gjobë gjatë vitit 2025, Bashkia e Tiranës i tha BIRN, në një përgjigje me shkrim, se është ndjekur një qasje më e orientuar drejt parandalimit dhe ndërgjegjësimit qytetar.
“Policia Bashkiake nuk e ka si qëllim parësor vetëm ndëshkimin e kundërvajtësve, por edhe edukimin dhe ndërgjegjësimin e qytetarëve për respektimin e rregullave dhe bashkëjetesën urbane,” tha Bashkia e Tiranës.
“Kjo qasje ka ndikuar drejtpërdrejt në rritjen e nivelit të respektimit të rregullave dhe, për rrjedhojë, në uljen e nevojës për vendosjen e masave ndëshkuese,” shtoi ajo.
Zbutja e sanksioneve
Zgjedhjet parlamentare të 11 majit i dhanë Partisë Socialiste të udhëhequr nga kryeministri Edi Rama një mandat të katërt, të paprecedentë, në krye të vendit. Fushata zgjedhore dhe dita e votimit ishin kryesisht të qeta, por procesi u shënjua nga akuza për keqpërdorim të burimeve administrative nga Partia Socialiste.
“Zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025 në Shqipëri u karakterizuan nga përdorimi i gjerë i burimeve administrative nga partia në pushtet, gjë që krijoi një avantazh të padrejtë për pushtetin dhe shkriu kufirin midis shtetit dhe partisë,” shkruhet në raportin e vëzhguesve të OSBE-ODIHR-it.
Të dhënat e siguruara nga BIRN tregojnë se shfryrja e rolit ndëshkues të inspektoriateve ishte një nga praktikat që mund të ketë influencuar votën. Sanksionet e vendosura nga Policia Bashkiake e Tiranës ofrojnë një shembull ilustrues.
Në 5 muajt e parë të vitit 2024, ky institucion vendosi 219,992 gjoba me një vlerë totale prej 422 milionë lekësh (4.2 milionë euro). Ndërsa për të njëjtën periudhë të vitit 2025, që përkon me muajt përpara zgjedhjeve parlamentare, rezulton se numri i gjobave të vendosura është ulur me 37%, ndërsa vlera e sanksioneve ka rënë me 48%.
“Për periudhën janar-maj 2025, janë konstatuar 139,002 kundërvajtje administrative me vlerë totale 220,9 milionë lekë”, shkruan Bashkia Tiranë.
Rënia e vlerës së sanksioneve është dukshëm më e madhe se rënia e numrit të gjobave, çka tregon edhe ulje të ashpërsisë financiare të ndëshkimeve, jo vetëm të volumit të gjobave.
Eksperti i qarkullimit rrugor Mamir Hodo i tha BIRN se në uljen e sanksioneve mund të ketë ndikuar edhe arrestimi, për akuzat e korrupsionit dhe pastrimit të parave, i kryebashkiakut Erion Veliaj.
“Mendoj se ka ndikuar mosqenia në drejtim e z. Veliaj, çka tregon se ndikohen nga politika e njëshit”, tha ai.
Veliaj i mohon akuzat, për të cilat është shprehur se janë të motivuara politikisht. Megjithatë, nuk është vetëm Policia Bashkiake që i ka ulur sanksionet gjatë kësaj periudhe. Edhe Policia e Rrugore ka vendosur 10% më pak gjoba ndaj vozitësve në periudhën e fushatës zgjedhore.
Nëse në periudhën janar-maj 2024 numri i masave administrative është 482,083 dhe vlera e tyre afërsisht 1.6 miliardë lekë, në të njëjtën periudhë të 2025-ës janë 443,906 masa administrative me vlerë 1.4 miliardë lekë.
Policia e Shtetit nuk dha një shpjegim për rënien e numrit të sanksioneve.
Mbrojtja e territorit, “me aksione”
Një mëngjes korriku të vitit të shkuar, dy muaj pas fushatës elektorale dhe në kulmin e sezonit turistik, banorët e fshatit piktoresk malor të Thethit u zgjuan nga shfaqja e Inspektoratit Kombëtar të Mbrojtjes së Territorit, që filloi të prishte ndërtime pa leje. Zinxhirët e fadromave shpejt u zëvendësuan me shpërthime tritoli. Prej andej, kryeministri njoftoi se kishte nisur një aksion kombëtar për lirimin e hapësirave publike.
Shifrat e grumbulluara nga BIRN, pranë IKMT-së, tregojnë se ky institucion e ka ulur pesë herë vendosjen e sanksioneve administrative në muajt përpara zgjedhjeve.
Në 5 muajt e parë të vitit 2024, IKMT vendosi 330 gjoba, ndërsa në vitin 2025, në të njëjtën periudhë, u vendosën vetëm 60 gjoba. Vlera e penaliteteve zbriti gjithashtu nga 896 milionë lekë, në 226 milionë lekë.
Një zyrtar i lartë i Inspektoratit Kombëtar të Mbrojtjes së Territorit, në kushtet e anonimatit, i tha BIRN se kjo nuk është një praktikë e re dhe se është kthyer në një “normalitet sa herë që ka zgjedhje”.
Ai vuri në dispozicion shifra që tregojnë se gjobat nuk janë tkurrur vetëm në vitin 2025 – vit që kishte zgjedhje parlamentare – por edhe në vitin 2023, që kishte zgjedhje lokale.
Zyrtari i IKMT i tha BIRN se, në kohë fushate, “ne nuk duhet të bezdisim njeri”.
Vetë IKMT, zyrtarisht, pretendon se ndryshimi varet kryesisht “nga intensiteti dhe shtrirja e inspektimeve në terren, për shkak të karakterit të paparashikueshëm të konstatimeve të ndërtimeve të kundërligjshme dhe të fushave të ndryshme të punës së IKMT-së”.
Institucioni i shpjegon gjobat e larta në vitin 2024 me një aksion të Ministrisë së Brendshme për ndalimin dhe mbylljen e vendgrumbullimeve të mjeteve motorike dhe pjesëve të tyre të dala jashtë përdorimit pranë akseve kombëtare.
“Praktika, por edhe shifrat, kanë treguar se ky proces përdoret politikisht në periudha zgjedhore, ku në përgjithësi sanksionet apo kundërvajtjet ligjore ulen në minimum, me qëllim që popullata të jetë sa më e kënaqur me qeverisjen e vendit,” tha për BIRN urbanisti Imeldi Sokoli.
“Numri i ulët i ndërhyrjeve ka të bëjë edhe me faktin e përfshirjes në fushatë të administratës publike,” shtoi ai.
Sipas Sokolit, gjatë çdo fushate elektorale ka një bum me ndërtime pa leje.
“Përgjithësisht, ndërtimet pa leje shtohen, pasi shfrytëzohet ky vakum pushteti në periudha zgjedhore për të ndërtuar pa leje,” tha ai.
“Ndërkohë, në periudha normale dhe jashtë viteve zgjedhore, këto zona i nënshtrohen monitorimeve të rregullta, pasi edhe presioni për të zhvilluar një pronë është më i lartë,” shtoi Sokoli.
Siguri ushqimore për zgjedhje?
Politikës së zbutjes së kontrolleve dhe ndëshkimeve administrative nuk i ka shpëtuar as sektori i sigurisë ushqimore dhe mbikëqyrja e tregjeve.
Të dhënat e grumbulluara nga BIRN tregojnë se Autoriteti Kombëtar i Ushqimit (AKU), në 5-mujorin e parë të 2025-ës, vendosi 82 gjoba, një ulje kjo krahasuar me 142 gjobat e vendosura në vitin paraardhës, kur nuk kishte fushatë zgjedhore.
“Në janar-maj 2024 vlera totale e masave ishte 25,1 milionë lekë, ndërsa në janar-maj 2025 ishte 15,4 milionë lekë”, tha AKU.
Një ish-drejtues rajonal i Autoritetit Kombëtar të Ushqimit shpjegoi se ky institucion zakonisht vepron me plane kontrolli dhe vizitat e inspektorëve nëpër subjekte nuk ndryshojnë, por ndryshon sjellja e tyre.
“Në muajt e fundit para zgjedhjeve ne udhëzonim inspektorët tanë të mjaftoheshin me këshillime apo paralajmërime”, tha ish-drejtuesi i AKU.
Por vetë ky institucion thotë se ulja e numrit të gjobave nuk ndikohet nga fushata.
“Nga raportimet e kryera nga Drejtoritë Rajonale të Autoritetit Kombëtar të Ushqimit, për periudhat respektive të kërkuara, rezulton se kemi një përmirësim të kushteve”, deklaroi Autoriteti Kombëtar i Ushqimit për BIRN.
Trendi ulës nuk i shpëton as Inspektorati Shtetëror i Mbikëqyrjes së Tregut, i cili rezulton ta ketë ulur me 10 herë vlerën totale të gjobave gjatë periudhës zgjedhore.
ISHMT-ja ka zbritur nga 40 në 10 gjoba, ndërsa vlera prej 10 milionë lekësh e arkëtuar në vitin 2024 ka zbritur në vetëm 1,4 milionë lekë në vitin 2025.
Megjithatë, në një përgjigje me shkrim, ISHMT mohoi gjithashtu se zgjedhjet kishin qenë faktor në uljen e sanksioneve.
“Masat administrative vendosen sipas konstatimeve të bëra në terren nga trupa inspektuese,” tha ISHMT, duke përjashtuar çdo ndikim tjetër rrethanor.
Megjithatë, edhe një drejtori tjetër në varësi të Bashkisë Tiranë që vendos gjoba në sektorë të ndjeshëm, Agjencia e Mbrojtjes së Konsumatorit, rezulton të ketë përgjysmuar aksionet e saj gjobitëse gjatë fushatës.
Nga 1,436 kundërvajtje administrative të vendosura në janar-maj 2024, numri i gjobave ka zbritur në vetëm 780 për të njëjtët muaj të vitit 2025.
Sipas Migen Qiraxhi, inspektimi është shërbim në funksion të rendit dhe sigurisë publike dhe duhet të jetë i qëndrueshëm çdo muaj, pa rëndësi nëse është periudhë zgjedhore. Sipas tij, kush e deformon këtë shërbim, duhet të përballet me fuqinë e ligjit.
“Të gjithë këta individë apo struktura të përfshira në frenimin e punës së shtetit para zgjedhjeve meritojnë të hetohen dhe të vihen përpara përgjegjësisë, si struktura të organizuara në dëm të shtetit dhe të zgjedhjeve të lira dhe të ndershme,” përfundoi Qiraxhi./BIRN
