Disa ditë pasi ligjvënësit francezë votuan për ndalimin e rrjeteve sociale për fëmijët nën moshën 15 vjeç, kryeministri spanjoll Pedro Sanchez premtoi të mbrojë fëmijët e Spanjës “nga Perëndimi i Egër digjital”.
Orët e shfletimit (scroll) të përmbajtjes së dëmshme po riformatojnë trurin e të rinjve dhe shkaktojnë ankth e rreziqe të tjera për shëndetin, thonë ekspertët, duke detyruar qeveritë evropiane të veprojnë.
“Fokusi i veçantë mbi të miturit vjen për shkak të rrezikut të shtuar të dëmeve afatgjata, pasi ata ende po zhvillohen kognitivisht,” i tha DW Paul O. Richter, bashkëpunëtor i lidhur me think tank-un Bruegel me bazë në Bruksel. “Ekziston shumë hulumtim që tregon korrelacione të forta midis përdorimit të mediave sociale dhe problemeve të shëndetit mendor.”
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, gjithashtu ka shprehur mbështetje për një kufi moshe në të gjithë BE-në, në përputhje me një ligj të ri australian që vendosi kufirin e moshës 16 vjeç për përdorimin e rrjeteve sociale.
Por si mund të zbatohet një ndalim i tillë ― dhe a do të funksiononte vallë?
Cilat vende evropiane po mendojnë të ndalojnë rrjetet sociale për fëmijët?
Në Francë, projektligji që kërkon ndalimin për të miturit nën moshën 15 vjeç do të dërgohet tani në senatin e parlamentit francez për votim.
Në Spanjë, pritet që Këshilli i Ministrave të miratojë ndalimin për të miturit nën moshën 16 vjeç dhe të shtojë klauzolën në një projektligj që është në diskutim në parlamentin spanjoll.
“Sot, fëmijët tanë janë të ekspozuar ndaj një hapësire që kurrë nuk ishte menduar ta lundronin vetëm, një hapësirë varësie, abuzimi, pornografisë, manipulimit dhe dhunës,” tha Sanchez ndërsa njoftoi ndalimin e propozuar.
Edhe vende të tjera evropiane po konsiderojnë një ndalim të rrjeteve sociale për fëmijët nën moshën 16 ose 15 vjeç.
Në fund të vitit 2025, Danimarka vendosi të mbrojë fëmijët dhe të rinjtë nga keqtrajtimi online dhe “të krijojë një kuadër më të mirë ligjor për jetën e tyre digjitale.”
Në një marrëveshje shumëpartiake, grupet politike në Danimarkë thanë se qasja në disa platforma të mediave sociale duhet të ndalohet. Një ligj ende nuk ka hyrë në fuqi.
Italia ka prezantuar gjithashtu një projektligj në parlamentin italian për të vendosur kufizime në mediat sociale, përfshirë edhe për influencuesit fëmijë nën moshën 15 vjeç.
Sipas një zyrtari të lartë që foli për agjencinë e lajmeve Reuters, Greqia është “shumë pranë” vendosjes së një ndalimi të ngjashëm.
Javën e kaluar, Portugalia paraqiti një projektligj që kërkon pëlqimin e prindërve për fëmijët nën moshën 16 vjeç për të aksesuar përmbajtjen e rrjeteve sociale.
Austria gjithashtu po shqyrton një ndalim të rrjeteve sociale, ndërsa Mbretëria e Bashkuar ka nisur një proces konsultimi mbi këtë çështje.
Ndërkohë, parlamentarët evropianë nëntorin e kaluar (2025) rekomanduan një ndalim të mediave sociale në të gjithë Evropën për fëmijët nën moshën 16 vjeç, ndërsa sugjeruan gjithashtu që adoleshentët 13 deri në 16 vjeç të mund të kenë qasje me pëlqimin e prindërve.
Një ID digjitale në të gjithë BE-në për të verifikuar moshën?
Një ide që po diskutohet për verifikimin e moshës është një ID digjitale në të gjithë BE-në. Richter, bashkëpunëtor i lidhur me Bruegel, tha se ID-ja digjitale e BE-së parashikohet si një mjet që do të verifikonte moshën e përdoruesit pa kompromentuar të dhënat personale.
“Do t’u lejonte njerëzve të verifikonin në mënyrë digjitale se janë mbi një moshë të caktuar pa pasur nevojë për të regjistruar asnjë të dhënë personale shtesë, si data e lindjes, emri, adresa ose numri i identifikimit. Kjo do të lehtësonte zbatimin e një kufizimi moshor digjital,” tha Richter.
Por Marc Damie, zëdhënës i ctrl+alt+reclaim të Francës ― një lëvizjeje e drejtësisë teknologjike dhe të drejtave digjitale e drejtuar nga të rinjtë ― pretendoi se detajet rreth mënyrës se si do të funksiononin aplikacionet ose dokumentet e identifikimit për verifikimin e moshës, dhe nëse informacioni privat do të ishte i sigurt, janë të paqarta.
“Të tilla ndalime do të kenë efekt të kundërt,” tha ai. “Ne pajtohemi që ekziston një problem, mediat sociale po shkaktojnë çështje të shëndetit mendor, por një ndalim i tillë,” pretendoi ai, “është thjesht një masë simbolike nga ana e politikanëve dhe jo një zgjidhje e vërtetë.”
Eksperti: Ndalimi i mediave sociale nuk do të lehtësonte ‘problemet strukturore’
“Ndalimi nuk i zgjidh problemet strukturore” në platformat e mediave sociale, tha Damie. Ai theksoi si çështje kryesore praktikat e platformës si autoplay ― e cila u imponon përdoruesve përmbajtje audio dhe video të padëshiruara dhe të papritura ― dhe skrolimin e pafund që shkakton ankth, i destinuar për t’i mbajtur përdoruesit të lidhur online. Damie gjithashtu kundërshtoi kufirin e moshës, sepse “varësia nuk ndalet në 15 ose 16 vjeç.”
Richter u pajtua se mungesa e kërkimeve të mjaftueshme e bën të vështirë të argumentohet në mënyrë përfundimtare për një moshë specifike si kufiri optimal.
“Disa nga rreziqet e mundshme lidhen specifikisht me efektin që ka krahasimi social nga mediat sociale te vajzat adoleshente dhe të rejat,” tha ai. “Prandaj, një kufi moshe më i lartë mund të justifikohet.”
Vetëm BE-ja mund të detyrojë platformat online të bëjnë ndryshime sistematike
Bashkimi Evropian ka mbështetur një moshë madhore digjitale, por ka paralajmëruar shtetet anëtare që të mos shkelin Ligjin e tij për Shërbimet Digjitale (DSA), i cili kërkon nga kompanitë teknologjike të zbusin rrezikun lidhur me algoritmet dhe ndikimin te të miturit.
“DSA dhe Komisioni i BE-së janë entitetet e vetme që mund të vendosin detyrime shtesë mbi platformat shumë të mëdha,” u tha gazetarëve Thomas Regnier, zëdhënësi i Komisionerit për Teknologjinë.
Richter tha, se shtetet anëtare janë thjesht të zhgënjyera dhe nuk mendojnë se BE-ja është në gjendje t’ua imponojë në mënyrë efektive ligjet e saj kompanive të huaja të teknologjisë, kryesisht atyre në SHBA.
“Ligji DSA kërkon nga platformat e mëdha online si rrjetet sociale të njohura që… të ndryshojnë algoritmet dhe dizajnin e platformës për të zbutur rreziqet sistemike, përfshirë ato për të miturit,” tha Richter. “Ligji i BE-së gjithashtu kërkon që ata të ndajnë të dhëna me studiuesit për të lejuar kërkime të pavarura mbi rreziqet.
“Në praktikë, kjo nuk ka ndodhur në mënyrë sinjifikative. Prandaj propozimet për rregullore më të rrepta, duke përfshirë ndalimet e mediave sociale, kanë fituar më shumë mbështetje,” shtoi ai.
Para një jave, Elon Musk, pronari i platformës së mediave sociale X, e etiketoi kryeministrin e Spanjës “një tiran dhe tradhëtar të popullit të Spanjës,” pasi ky i fundit njoftoi planet e tij për të ndaluar mediat sociale për fëmijët.
Musk është përpjekur t’i paraqesë rregulloret evropiane për krijimin e hapësirave të sigurta online si një mashtrim për të penguar lirinë e shprehjes online. Damie tha, se ka ardhur koha që vendet e BE-së “të investojnë së bashku në alternativa evropiane” për platformat sociale jo-evropiane. “Ne jemi peng i kompanive të mëdha amerikane,” tha ai.
Realiteti është “ose me ato ose s’ka jetë digjitale,” tha ai. Kjo ide po diskutohet mes ekspertëve me shpresën se një platformë evropiane do t’i përmbushte më mirë rregulloret dhe vlerat e BE-së. /DW
