Deti Baltik, një det i brendshëm i rrethuar nga nëntë vende në verilindje të Evropës është një nga detet më të ndotura në botë.
Ai mbart pasojat e dekadave të ndotjes: mijëra tonë municione kimike dhe materiale të tjera luftarake u hodhën në ujërat e tij pas Luftës së Dytë Botërore.
Sot, mikroplastika, kimikatet industriale dhe mbetjet nga aktivitetet bujqësore po shtojnë presionin mbi një ekosistem veçanërisht të brishtë për shkak të natyrës së tij gjysmë të mbyllur.
Por studiues nga Suedia, Finlanda, Lituania dhe Letonia po fokusohen te një tjetër problem: ndotja farmaceutike. Ata argumentojnë se ky problem nuk mund të zgjidhet vetëm nëpërmjet trajtimit të ujërave të zeza.
“Çështja nuk ka të bëjë vetëm me trajtimin e ujërave të zeza. Duhet të shohim të gjithë ciklin jetësor”, tha për Euronews Marmar Nekoro, studiuese në Fakultetin e Farmacisë në Universitetin e Uppsalës në Suedi.
Një pjesë e ndotjes farmaceutike mund të parandalohet shumë më herët: që në momentin kur një ilaç përshkruhet, kur pacienti vendos nëse dhe si do ta përdorë, si dhe kur ilaçet e papërdorura kthehen në farmaci në vend që të hidhen.
Studiuesit nuk po kërkojnë që pacientët të ndalojnë përdorimin e ilaçeve që u nevojiten. Në vend të kësaj, ata sugjerojnë që mjekët të marrin parasysh edhe ndikimin mjedisor kur zgjedhin mes medikamenteve, ndërsa pacientët dhe sistemet shëndetësore mund të bëjnë më shumë për të parandaluar që ilaçet e papërdorura të përfundojnë në mjedis.
Një prej barnave që po monitorohet është diklofenaku, një qetësues dhe antiinflamator i përdorur gjerësisht, i cili është zbuluar në mjediset ujore. Sipas Kristina Garuolienė, studiuese në Universitetin e Vilniusit, në disa raste mund të merren në konsideratë alternativa të tjera.
“Kur mjekët përshkruajnë ilaçe, duhet të mendojnë edhe se cili prej tyre është më pak i rrezikshëm për mjedisin”, tha ajo.
Si përfundojnë ilaçet në Detin Baltik?
Barnat arrijnë në Detin Baltik përmes disa rrugëve, përfshirë ujërat e zeza nga familjet dhe spitalet, shkarkimet nga fabrikat farmaceutike, si dhe rrjedhjet nga bujqësia dhe burime të tjera tokësore. Edhe kafshët shtëpiake mund të kontribuojnë në ndotje kur jashtëqitjet e tyre nuk mblidhen dhe asgjësohen siç duhet.
Sipas një raporti të UNESCO-s dhe Komisionit për Mbrojtjen e Mjedisit Detar të Baltikut, impiantet e trajtimit të ujërave të zeza vlerësohet se çlirojnë rreth 1,800 tonë produkte farmaceutike në Detin Baltik çdo vit. Shumica e këtyre impianteve ende nuk kanë një fazë të katërt trajtimi të projektuar posaçërisht për eliminimin e ndotësve farmaceutikë.
“Kur merrni ilaçe, trupi nuk e përthith të gjithë substancën. Një pjesë, madje një pjesë e konsiderueshme, eliminohet nga organizmi”, shpjegoi Nekoro.
Pasi arrijnë në det, disa produkte farmaceutike mund të qëndrojnë në mjedis për një kohë të gjatë. Karbamazepina, një ilaç që përdoret për trajtimin e epilepsisë, dhimbjeve nervore dhe çrregullimit bipolar, është zbuluar vazhdimisht në Detin Baltik.
Sipas Nekoros, karbamazepinës i duhen rreth tre vjet e gjysmë për t’u përgjysmuar, çka tregon se shpërbërja e saj në mjedis është shumë e ngadaltë dhe mund të çojë në akumulimin e saj.
Shqetësimi kryesor nuk është se njerëzit do të dëmtohen thjesht duke notuar në këto ujëra, përveç rrezikut që lidhet me rezistencën ndaj antibiotikëve dhe antimikrobikëve.
Studiuesit janë veçanërisht të shqetësuar për ndikimin te organizmat detarë. Medikamentet mund të ndikojnë te kafshët dhe organizmat e tjerë të detit dhe të kontribuojnë në problemin më të gjerë të rezistencës antimikrobike.
