Çmimet e naftës janë rritur sërish, pasi marrëveshja e brishtë mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit po shpërbëhet dhe dy vendet kanë rifilluar sulmet ushtarake. Përshkallëzimi i konfliktit dhe mbyllja e Ngushticës së Hormuzit kanë shtuar frikën për furnizimin botëror me energji, duke bërë që nafta të shtrenjtohet me rreth 3%.
SHBA-ja dhe Irani nënshkruan më 17 qershor Memorandumin e Mirëkuptimit të Islamabadit, një marrëveshje prej 14 pikash që shpallte përfundimin e luftës dhe rihapjen e Ngushticës së Hormuzit për anijet tregtare.
Megjithatë, formulimet e paqarta të marrëveshjes dhe mosmarrëveshjet për kontrollin e kësaj rruge strategjike detare kanë bërë që armëpushimi të zgjasë vetëm pak javë. Çështje të tjera të vështira, përfshirë programin bërthamor iranian, u lanë për një fazë të dytë negociatash.
Presidenti amerikan Donald Trump e shpalli javën e kaluar armëpushimin “të përfunduar”, duke akuzuar autoritetet iraniane se nuk po respektonin zotimet. Uashingtoni njoftoi gjithashtu rivendosjen e bllokadës detare ndaj porteve, terminaleve të naftës dhe brigjeve iraniane.
Nga ana tjetër, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baghaei, akuzoi SHBA-në se e kishte futur marrëveshjen “në krizë”, përmes shkeljes së vazhdueshme të angazhimeve të saj. Pakistani, i cili ndërmjetësoi marrëveshjen, u ka kërkuar të dyja palëve që të respektojnë detyrimet e marra.
Pika kryesore e përplasjes është Ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës, para fillimit të luftës, transportohej rreth një e pesta e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë.
Marrëveshja përcaktonte se Irani duhej të garantonte për 60 ditë kalimin e sigurt dhe pa pagesë të anijeve tregtare. Teherani e interpretoi këtë formulim si njohje nga SHBA-ja të së drejtës së Iranit për të administruar të gjithë ngushticën, ndërsa Uashingtoni dhe vendet e Gjirit këmbëngulin se Irani duhet vetëm të lehtësojë lëvizjen e lirë të anijeve.
Gjatë ditëve të fundit, forcat iraniane kanë qëlluar ndaj anijeve që, sipas Teheranit, kanë lundruar në rrugë të paautorizuara. Irani e ka shpallur përsëri të mbyllur ngushticën, ndërsa Marina amerikane deklaron se një korridor jugor vazhdon të jetë i hapur për lëvizjen në të dyja drejtimet.
Një tjetër përplasje lidhet me eksportet iraniane të naftës. Sipas marrëveshjes, SHBA-ja duhej të lëshonte përjashtime nga sanksionet, duke lejuar eksportin e naftës iraniane dhe kryerjen e transaksioneve bankare, sigurimeve dhe transportit.
Por më 7 korrik, Uashingtoni revokoi licencën që i lejonte Iranit të shiste naftë, duke i cilësuar veprimet iraniane në Ngushticën e Hormuzit si “plotësisht të papranueshme”. Teherani e konsideroi vendimin shkelje të drejtpërdrejtë të memorandumit.
Mosmarrëveshje ka edhe për miliarda dollarët e Iranit të ngrira jashtë vendit. Marrëveshja parashikonte lirimin e këtyre fondeve, përfshirë 6 miliardë dollarë të mbajtura në llogari në Katar.
Megjithatë, Uashingtoni dhe Doha kërkojnë të kontrollojnë përdorimin e parave, duke propozuar që ato të shpenzohen për blerjen e produkteve amerikane. Irani këmbëngul se vetëm Teherani duhet të vendosë se si do të përdoren fondet.
Edhe luftimet në Liban kanë ndikuar në shpërbërjen e armëpushimit. Irani e konsideron vazhdimin e sulmeve izraelite në Liban si shkelje të marrëveshjes, e cila parashikonte ndalimin e operacioneve ushtarake në të gjitha frontet.
Memorandumi u jepte SHBA-së dhe Iranit një afat prej 60 ditësh për të negociuar një marrëveshje përfundimtare. Por palët nuk kanë caktuar ende një datë për rifillimin e bisedimeve, ndërsa sulmet kanë rinisur.
Sipas analistëve, marrëveshja është tashmë në krizë dhe mund të nevojitet një marrëveshje e dytë vetëm për të rikthyer qetësinë. Paqartësitë e memorandumit tregojnë vështirësinë e çështjeve që ndajnë dy vendet dhe brishtësinë e përpjekjeve për arritjen e një paqeje të qëndrueshme. /skyweb.al
