Komensaliteti, akti i ndarjes së vakteve me të tjerët mund të ulë rrezikun e depresionit dhe demencës, shkruan BBC.
Mund të tingëllojë pothuajse shumë e mirë për të qenë e vërtetë, por një ndryshim i thjeshtë në mënyrën se si ushqeheni mund të bëjë mrekulli për trupin dhe trurin tuaj. Mund të ulë rrezikun e depresionit dhe t’ju mbrojë nga demenca. Mund të rrisë kënaqësinë që merrni nga ushqimi dhe, ndoshta, madje t’ju ndihmojë të jetoni më gjatë.
Nuk po flasim për ndonjë dietë të re të modës, por për një nga praktikat më të lashta të njerëzimit: komensalitetin, ose aktin e të ngrënit së bashku me të tjerët.
“Ndarja e vakteve është një mekanizëm thelbësor për krijimin e lidhjeve, ndërtimin e besimit dhe afrimin me të tjerët”, thotë Jan-Emmanuel De Neve, profesor i ekonomisë dhe shkencave të sjelljes në Universitetin e Oksfordit. Dhe kjo ka pasoja të rëndësishme për mirëqenien tonë.
Fatkeqësisht, izolimi gjithnjë e më i madh i botës moderne po e bën këtë praktikë gjithnjë e më të pazakontë. Por mund të jetë më e lehtë nga sa mendoni të afroheni me të tjerët dhe të përfitoni nga lidhja e lashtë mes ushqimit dhe miqësisë.
Pjesa më e madhe e kërkimeve mbi komensalitetin është përqendruar te pasojat e tij për shëndetin mendor. Një studim i kryer nga Xinyi Wang dhe kolegët e saj në Qendrën Provinciale të Kontrollit dhe Parandalimit të Sëmundjeve në Zhejiang, Kinë, përfshiu 9,361 gra të moshës 60 vjeç e lart. Studimi zbuloi se numri i njerëzve që uleshin rreth tryezës gjatë vakteve ishte një tregues i qartë i rrezikut të depresionit.
Kjo lidhje mbeti e dukshme edhe pasi studiuesit morën parasysh një sërë faktorësh të tjerë që dihet se ndikojnë në mirëqenien e njerëzve, si gjendja e përgjithshme shëndetësore, pasuria dhe nëse personi jetonte apo jo vetëm. Studiuesit arritën në përfundimin se kjo sugjeron se komensaliteti ka diçka të veçantë që ndikon në shëndetin tonë mendor.
Shumë studime të tjera arrijnë në përfundime të ngjashme. Studiuesit në Tokio, për shembull, zbuluan se njerëzit e moshës 65–74 vjeç që jetonin me familjet e tyre, por hanin vetëm, kishin pesë herë më shumë gjasa të shfaqnin simptoma depresive sesa ata që hanin rregullisht në shoqërinë e të tjerëve.
Ndoshta dëshmia më e fortë vjen nga Raporti Botëror i Lumturisë (World Happiness Report) – një analizë vjetore e mirëqenies, e bazuar në një sondazh global të kryer nga kompania e sondazheve Gallup. Në vitin 2024, kompania u sponsorizua nga prodhuesi japonez i ushqimeve Ajinomoto për të shtuar një seksion mbi zakonet e të ushqyerit, i cili përfshinte pyetjet:
Duke menduar për 7 ditët e fundit…
- Në sa ditë keni ngrënë drekë me dikë që njihni?
- Në sa ditë keni ngrënë darkë me dikë që njihni?
“Sytë e mi u ndriçuan kur e pashë këtë pyetje”, thotë De Neve, i cili ishte bashkëautor i një kapitulli mbi rëndësinë e komensalitetit në edicionin e fundit të Raportit Botëror të Lumturisë. “Po shohim rreth 150,000 njerëz në mbarë botën që iu përgjigjën kësaj pyetjeje.”
Ekipi i De Neve zbuloi se sa më shumë vakte ndanin njerëzit me të tjerët, aq më të larta ishin rezultatet e tyre në matjet standarde të mirëqenies emocionale, dhe kjo lidhje ishte jashtëzakonisht e qëndrueshme.
“Ishte po aq tregues i kënaqësisë së dikujt me jetën sa statusi i punësimit dhe të ardhurat relative”, thotë ai – dy faktorë që dihet se janë jashtëzakonisht të rëndësishëm për mirëqenien.
De Neve thekson se pyetjet rreth ndarjes së vakteve mund të jenë thjesht një “tregues i tërthortë” i jetës së përgjithshme shoqërore të një personi – por ai dyshon se të ngrënit së bashku ka diçka të veçantë.
Ai vëren se fjala angleze “companion” (shok/shoqërues) vjen nga rrënjët latine cum dhe pānis – që do të thotë “me bukë”. Ndërsa termi kinez për shokun ose bashkëpunëtorin, 伙伴 (huǒ bàn), rrjedh nga karaktere që përshkruajnë një njësi ushtarake që përdorte të njëjtin vend gatimi.
“Ka rrënjë të thella kulturore”, thotë ai.
Të ngrënit së bashku mund të ngadalësojë madje edhe plakjen e trurit.
Në vitin 2025, studiues japonezë zbuluan se njerëzit që hanin rregullisht vetëm kishin vëllim më të reduktuar të trurit në disa zona të rëndësishme për funksionet njohëse, përfshirë lobin temporal medial dhe hipokampusin.
Megjithëse disa nga këto ndryshime dukeshin të lidhura me vetë dietën – në përgjithësi, njerëzit që hanë vetëm kanë tendencë të konsumojnë ushqime më pak ushqyese – kjo nuk mund të shpjegonte gjithçka. Kjo sugjeron se mungesa e lidhjes shoqërore mund të luajë gjithashtu një rol në shëndetin afatgjatë të trurit.
