Një ekip kërkimor grek, i udhëhequr nga Giorgos Skretas, ka zhvilluar një molekulë farmaceutike novatore që, në testet paraklinike, riktheu aftësinë për të mësuar dhe kujtuar te modelet shtazore me karakteristika të sëmundjes së Alzheimerit.
Zbulimi është rezultat i bashkëpunimit mes shkencëtarëve të Qendrës së Kërkimeve Biomjekësore Alexander Fleming, Fondacionit Kombëtar Helenik të Kërkimeve dhe kompanisë spin-off ResQ Biotech. Molekula, e quajtur RSQ-020, vepron duke synuar proteinën Tau, e cila, kur paloset në mënyrë jonormale dhe formon agregate, lidhet me shfaqjen dhe përparimin e çrregullimeve të rënda neurodegjenerative.
Zhvillimi i RSQ-020 u mbështet në një platformë të re teknologjike të krijuar nga i njëjti grup kërkimor. Metoda përdor baktere të modifikuara që mund të prodhojnë një numër jashtëzakonisht të madh molekulash kandidate, duke treguar njëkohësisht se cilat prej tyre kanë aktivitet të vërtetë biologjik. Qëllimi është të identifikohen substanca të afta të riparojnë funksionimin e proteinave që kanë humbur strukturën e tyre normale.
Kjo qasje ndryshon dukshëm nga mënyra tradicionale e zbulimit të barnave, tha Giorgos Skretas, drejtor i Institutit të Bioinovacionit në Qendrën e Kërkimeve Biomjekësore Alexander Fleming dhe kërkues bashkëpunues në Institutin e Biologjisë Kimike të Fondacionit Kombëtar Helenik të Kërkimeve.
Sipas tij, zhvillimi klasik i barnave bazohet në gjetjen e një molekule që “përshtatet” me një objektiv të caktuar proteinik, njësoj si çelësi me bravën. Megjithatë, proteinat e përfshira në sëmundjet e shkaktuara nga keqpalosja nuk kanë një formë të qëndrueshme, por ndryshojnë vazhdimisht, gjë që e bën veçanërisht të vështirë zhvillimin e trajtimeve efektive.
“Ne nuk kërkojmë thjesht një molekulë që lidhet me një zonë të caktuar të proteinës; ne kërkojmë drejtpërdrejt një molekulë që sjell efektin e dëshiruar. Teknologjia jonë na lejon të shohim kur një proteinë e dëmtuar rikthehet në gjendjen e saj normale, sepse bakteret që përdorim lëshojnë një sinjal të gjelbër kur kjo ndodh”, tha studiuesi.
Si funksionon në praktikë
Në praktikë, shkencëtarët vendosën një proteinë njerëzore që po studiojnë brenda një bakteri dhe e programuan atë që të ndriçojë vetëm kur kjo proteinë të rikthehet në një gjendje më normale. Në të njëjtën kohë, të njëjtat qeliza prodhojnë miliarda molekula të ndryshme të vogla, ku secila përfaqëson një zgjidhje të mundshme për problemin e keqpalosjes së proteinës.
Kur një bakter fillon të lëshojë dritë, kjo është shenjë se ai përmban një molekulë që ka arritur objektivin e dëshiruar.
Në këtë mënyrë, në vend që të mbështeten vetëm në teste të gjata të kryera në kushte laboratorike, studiuesit mund të identifikojnë brenda një kohe të shkurtër molekula që tashmë po funksionojnë brenda qelizave të gjalla – një mjedis që i ngjan më shumë kushteve reale të një sëmundjeje njerëzore.
Teknologjia u zhvillua fillimisht me fokus te skleroza laterale amiotrofike (ALS) dhe proteina SOD1, por potenciali i saj shtrihet edhe në shumë sëmundje të tjera neurodegjenerative. Keqpalosja e proteinave është një karakteristikë e përbashkët e sëmundjeve si Alzheimeri, Parkinsoni dhe çrregullime të tjera të rënda të sistemit nervor.
