Prej mijëra vitesh, njerëzit janë mbledhur në grupe të vogla për të ngrënë së bashku. Por pse është kaq e rëndësishme, dhe përse vazhdojmë ende sot këtë traditë?
Është një veçori universale njerëzore: na pëlqen të ulemi bashkë për të ndarë ushqimin. Drekat me miq, darkat festive, mbledhjet familjare ku shpesh hamë më shumë se duhet – ngrënia në grup është aq e zakonshme sa rrallë e vëmë re, përveç rasteve kur shfaqet ideja se “nuk po ndodh mjaftueshëm”. Paniku për rënien e vakteve familjare, për shembull, rikthehet shpesh në titujt e lajmeve. Disa prova sugjerojnë madje se këto shqetësime janë të paktën një shekull të vjetra. Të gjitha tregojnë se të ngrënit së bashku nuk është vetëm e zakonshme, por në një mënyrë të thellë edhe domethënëse. Por pse?
Ndarja e ushqimit si sjellje daton shumë më herët se vetë shfaqja e njeriut modern, edhe shimpanzetë e bonobot ndajnë ushqim me grupin e tyre, thonë biologët. Por dhënia e ushqimit të afërmve nuk është e njëjta gjë me një vakt të përbashkët, vëren sociologu Nicklas Neuman i Universitetit të Uppsala-s në Suedi. “Mund të shpërndash ushqim si objekt, pa u ulur e ngrënë së bashku,” thotë ai. Njerëzit, me kalimin e kohës, i kanë shtuar këtij akti një shtresë të tërë kompleksiteti social.
Vakti i parë i përbashkët ka mundësi të ketë ndodhur rreth një zjarri. Nuk ka siguri kur njerëzit ose paraardhësit tanë mësuan të gatuanin – hamendësimet variojnë deri në 1.8 milionë vjet më parë – por fakti që dikush gjuan apo mbledh ushqim, ndez zjarrin dhe e gatuan, sugjeron se ka një grup social që e ndihmon në këtë proces. Dhe kur të gjithë ulen rreth zjarrit, një burim i ngrohtë e i ndritshëm në errësirë, mund të qëndrojnë zgjuar më gjatë, spekulon antropologu Robin Dunbar nga Universiteti i Oksfordit. Këto orë të shtuara kanë qenë raste të arta për forcimin e lidhjeve shoqërore.
Çfarëdo qoftë origjina e saj, ngrënia së bashku lidhet me mirëqenie më të lartë, sipas një studimi të vitit 2017 ku njerëzit në Mbretërinë e Bashkuar u pyetën sa shpesh hanin me të tjerët. Njerëzit që hanin më shpesh në grup raportonin më shumë kënaqësi me jetën dhe rrjet më të madh mbështetjeje sociale. Dunbar analizoi të dhënat dhe doli në përfundimin se është vakti që nxit këto efekte sociale, jo e kundërta.
“Sjellja e të ngrënit aktivizon sistemin e endorfinës në tru, bazën kryesore farmakologjike të lidhjeve shoqërore te primatët dhe njerëzit,” shpjegon ai. “Ngrënia në grup e shumëfishon efektin e endorfinës në mënyrë të ngjashme me vrapimin në grup, sepse aktiviteti i sinkronizuar e rrit prodhimin e endorfinës dyfish.”
Por ngrënia së bashku nuk është gjithmonë veprim i thjeshtë ose pozitiv.
Të hash të njëjtin ushqim, në të njëjtën kohë me dikë, e bën atë person të duket më i besueshëm, kanë mësuar gazetarët Cynthia Graeber dhe Nicola Twilley në podcast-in e tyre Gastropod. Ayelet Fishbach nga Universiteti i Çikagos zbuloi se në një simulim investimi, njerëzit i jepnin më shumë para dikujt me të cilin kishin ngrënë më parë të njëjtën karamele.
Po ashtu, njerëzit që hanin të njëjtat ushqime arrinin më shpejt një marrëveshje sesa ata që nuk e ndanin ushqimin. Fishbach sugjeron se kjo mund të jetë një mbetje e lashtë, kur shijet e ngjashme ndoshta tregonin vlera të ngjashme.
Ndërkohë, vakët e mëdha , ato festat ku ndahet ushqim i bollshëm – mund të jenë mënyra të inskenuara për të shfaqur pushtet e hierarki. Mjafton të mendosh për një traditë korrjesh ku pronari ushqen punëtorët, apo një festë zyre ku bujaria e punëdhënësit analizohet nga të pranishmit. Edhe vaktet familjare, sa do të lëvduara të jenë, nuk janë gjithmonë pa tension. “Nëse i pyet njerëzit, do të thonë se pëlqejnë të hanë me të afërmit dhe të dashurit. Por mund të jetë një përvojë tmerrësisht e pakëndshme,” thotë Neuman. “Është gjithashtu një hapësirë kontrolli dhe dominimi.” Vaktet ku dikush kritikon peshën, zgjedhjet apo mënyrën e të ngrënit, vështirë se i shërbejnë mirëqenies.
Në hulumtimet e Neuman për të moshuarit në Suedi, ai ka zbuluar diçka të papritur: “Ne i pyesim qëllimisht nëse u mungon të ngrënit me të tjerët. Shumica jo,” thotë ai. Ata pëlqejnë të hanë me njerëz të tjerë, por mungesën e kësaj nuk e përjetojnë aq rëndë sa mund të mendohej. Ndoshta kjo lidhet me faktin nëse ata janë tashmë të vetmuar: në atë rast, një vakt i vetëm mund ta përkeqësojë ndjesinë e izolimit.
“Por nëse je dikush që shpesh ha me të tjerët, atëherë ndoshta, herë pas here,” shton Neuman, “është kënaqësi të ulesh vetëm dhe të lexosh”. /Skyweb.al
