Në Stamboll, çdo ditë krijohet një ekuilibër delikat nëpër rrugët e ngushta, xhamitë, stacionet e metrosë dhe kafenetë e tij.
Më shumë se 15 milionë banorë ndajnë hapësirën në qytetin më të madh të Turqisë, i cili shtrihet mes Europës dhe Azisë, njësoj si një mace shtëpie e shtrirë përgjysmë në divan e përgjysmë në tavolinë. Pamje më e përshtatshme nuk ka, sepse vlerësohet se rreth një çerek milion mace endacake jetojnë këtu. Macet janë pjesë e pandashme e historisë dhe identitetit të qytetit, po aq të pranishme sa qilimat që shiten në çdo cep, shkruan BBC.
“Macet e Stambollit, në përgjithësi, nuk janë as të mirëëfillta shtëpiake e as endacake; janë një përzierje e të dyjave,” thotë fotografi dhe autori i City Cats of Istanbul, Marcel Heijnen. Ai shpjegon se macet nuk kanë pronarë të caktuar, por kujdesen nga komuniteti i lagjes ku jetojnë.
Ekziston një nderim i veçantë ndaj maceve, i rrallë për t’u parë gjetkë. “Çdo bashki ka një departament veterinar që kujdeset për kafshët e rrugës, duke ofruar shërbime falas sterilizimi për macet endacake,” shpjegon Fatih Dağlı, bashkëthemeluese e Muzeut të Maceve në Stamboll. “Klinikat private ofrojnë gjithashtu shërbime me zbritje, dhe banorët kontribuojnë shpesh për shpenzimet veterinare.” Kjo dashuri për macet nuk është e re. “Adhurimi i maceve endacake daton që nga periudha osmane,” thotë Heijnen. “Gjatë asaj kohe, fondacione lokale kujdeseshin për kafshët e braktisura. Madje u krijua një profesion i tërë – mancacı, ose ‘kujdestar maceje’.”
Dağlı e çon historinë edhe më larg. “Që nga koha e fenikasve, tregtarët detarë mbanin mace në anije për t’u mbrojtur nga brejtësit”, thotë ajo. Ndërsa anijet e mëdha tregtare të mëndafshit e erëzave ankoroheshin në portet e gjalla të Stambollit gjatë periudhave romake e osmane, me to mbërrinin edhe qindra mace.
Sot, banorët e Stambollit vazhdojnë t’i ndajnë me dëshirë hapësirat e tyre brenda e jashtë, sipër dhe nën tokë me qytetin e maceve. Aq shumë, sa nofka “Catstanbul” është përhapur në mbarë botën midis adhuruesve të maceve, dhe shumë turistë udhëtojnë enkas për ta përjetuar këtë kulturë unike. Gjatë vizitave të mia, kam kuptuar se si, në këtë metropol të zhurmshëm dhe të vrullshëm, macet ofrojnë një qetësi të rrallë. Qoftë kur pushoj në një stol pranë Kullës së Galatës apo kur shijoj pamjen 360-gradëshe të qytetit pranë Bosforit, macet më kanë dhuruar një çast të nevojshëm paqësie.
Kam parë gjithashtu se si macet ua japin këtë qetësi edhe të tjerëve – një ftesë e butë, universale, që nuk njeh kufi apo gjuhë. Çdokush, edhe një kafshë e rrugës, e meriton këtë lloj mirësie. Dhe siç thotë Heijnen, kur një mace e Stambollit zgjedh për prehje prehrin tënd, teksa aromat e mishit të pjekur, shafranit, misrit të grilluar dhe peshkut të freskët mbushin ajrin, qyteti bëhet një përvojë më e ëmbël, më e butë, më njerëzore.
Qytetet rrallëherë njihen për butësinë e tyre. Ato ndërtohen për njerëz, me rrugë, ndërtesa dhe ura gjigante, materiale të forta, të ftohta. “Të shohësh një specie tjetër që ka gjetur vendin e vet në këtë përzierje është diçka shumë e veçantë. Edhe më e bukur është të shohësh njerëzit që kujdesen për ta,” shton Heijnen.
Në lagjen historike të Fatihut, pranë xhamive të famshme të Sulltan Ahmetit dhe Hagia Sofisë, mund të takoni Sulo-n, macen e njohur të zonës.
Macja e shëndoshë, me qime gri e të bardha, pozon shpesh për turistët në shesh, gjithmonë pranë shitësit të gazetave që kujdeset për të. Në lagjet kodrinore ose përgjatë Bosforit, macet shtrihen në stolat e parqeve, në shkallë, apo flenë në shtëpizat prej druri të ndërtuara posaçërisht për to. Pranë tregjeve dhe stacioneve të metrosë, tasa me ushqim e ujë presin çdo mace të uritur, ndërsa banorët e vizitorët ndajnë copëza nga ushqimet e tyre me miqtë me mustaqe që u fërkohen këmbëve. /Skyweb.al
