Çarçafët dhe jastëkët janë vendet ku ne kalojmë rreth një të tretën e jetës sonë të përditshme, dhe gjithë ai kontakt krijon mjedisin e përsosur për lloje të ndryshme “mysafirësh” të padëshiruar.
Pas një dite të gjatë, nuk ka ndjesi më të mirë sesa të shtrihesh në një shtrat të ngrohtë, të mbështesësh kokën mbi një jastëk të butë dhe të mbështillesh me një jorgan të rehatshëm. Por nuk jemi vetëm ne njerëzit që e gjejmë shtratin të mrekullueshëm.
Nëse shikon nën sipërfaqe, mund të tmerrësohesh kur të mësosh se çarçafët e shtratit tënd strehojnë miliona baktere, kërpudha, marimanga dhe viruse. Secili prej tyre e konsideron shtratin tënd si parajsë: një vend të ngrohtë ku mund të shumohen, plot me djersë, pështymë, qeliza të vdekura të lëkurës dhe grimca ushqimi për t’u ushqyer.
Merr si shembull marimangat e pluhurit. Ne humbasim rreth 500 milionë qeliza të lëkurës çdo ditë, gjë që për një marimangë të vogël është si një banket “ha sa të duash”. Fatkeqësisht, si vetë insektet ashtu edhe jashtëqitjet e tyre mund të shkaktojnë alergji, astmë dhe ekzemë.
Çarçafët janë gjithashtu një strehë për bakteret. Për shembull, në vitin 2013, studiues në Institut Pasteur de Lille në Francë analizuan çarçafët e pacientëve në spitale dhe zbuluan se çarçafët e papastër ishin plot me baktere Staphylococcus, baktere që zakonisht gjenden në lëkurën e njeriut. Edhe pse shumica e llojeve të stafilokokut janë të padëmshme, disa, si S. aureus, mund të shkaktojnë infeksione të lëkurës, akne dhe madje pneumoni te pacientët me sistem imunitar të dobësuar.
“Njerëzit mbajnë baktere si pjesë e mikrobiomës së lëkurës së tyre dhe mund t’i lëshojnë ato në sasi të mëdha,” thotë Manal Mohammed, mikrobiologe në Universitetin e Ëestminster-it në Mbretërinë e Bashkuar, e cila nuk ishte e përfshirë në studim. “Edhe pse këto baktere zakonisht janë të padëmshme, ato mund të shkaktojnë sëmundje serioze nëse hyjnë në trup përmes plagëve të hapura, të cilat janë më të zakonshme në spitale,” shton ajo.
Spitalet janë një burim i pasur të dhënash sepse higjiena merret shumë seriozisht dhe çarçafët e shtratit lahen midis pacientëve. Në vitin 2018, shkencëtarë në Universitetin e Ibadanit në Nigeri gjetën E. coli në çarçafë spitalorë të palarë, së bashku me baktere të tjera patogjene që dihet se shkaktojnë infeksione urinare, pneumoni, diarre, meningjit.
Çarçafët e papastër përfaqësojnë një rrezik real infeksioni në këto mjedise. Në vitin 2022, studiuesit morën mostra nga dhomat e pacientëve të shtruar në spital me linë e majmunit. Ata zbuluan se akti i ndërrimit të çarçafëve çlironte grimca virale në ajër. Në vitin 2018, mendohet se një punonjës shëndetësor në Mbretërinë e Bashkuar u infektua pasi u ekspozua ndaj virusit gjatë ndërrimit të çarçafëve të një pacienti. Të paktën në vendet e zhvilluara, spitalet kanë vendosur procedura rigoroze për të kufizuar përhapjen.
Ka më shumë gjasa të gjesh baktere patogjene në çarçafët e spitaleve ku kanë fjetur pacientë të sëmurë sesa në çarçafët e njerëzve të shëndetshëm.
“Në spitale, çarçafët lahen në temperatura shumë të larta, gjë që vret shumicën e baktereve,” thotë David Denning, profesor i sëmundjeve infektive dhe shëndetit global në Universitetin e Mançesterit.
Përjashtim bën C. difficile, një bakter që shkakton diarre, veçanërisht te të moshuarit. Sipas Denning, larja e çarçafëve mund të shkatërrojë deri në gjysmën e baktereve C. difficile, por sporet e këtij bakteri janë të vështira për t’u zhdukur. Megjithatë, shkallët e infeksionit nga C. difficile kanë rënë në Mbretërinë e Bashkuar, gjë që sugjeron se procedurat standarde të lavanderisë spitalore, për sa kohë zbatohen siç duhet, janë të mjaftueshme për ta mbajtur rrezikun e transmetimit shumë të ulët.
Por çfarë ndodh me jastëkët dhe çarçafët e zakonshëm në shtëpi? Në vitin 2013, kompania amerikane e shtretërve Amerisleep pretendoi se kishte marrë mostra nga një këllëf jastëku që nuk ishte larë për një javë. Këllëfi përmbante rreth tre milionë baktere, rreth 17.000 herë më shumë se një kapak mesatar tualeti.
Ndërkohë, në vitin 2006, Denning dhe kolegët e tij mblodhën gjashtë jastëkë nga miq dhe familjarë. Jastëkët ishin në përdorim të rregullt dhe ishin nga 18 muaj deri në 20 vjeç. Të gjithë jastëkët përmbanin kërpudha, veçanërisht llojin Aspergillus fumigatus, një kërpudhë që gjendet zakonisht në tokë.
“Në aspektin e numrave, po flasim për miliarda ose triliona grimca kërpudhore në çdo jastëk,” thotë Denning.
“Mendojmë se arsyeja pse ka kaq shumë kërpudha është sepse shumica prej nesh djersitim gjatë natës nga koka. Po ashtu, të gjithë kemi marimanga pluhuri në shtrat dhe jashtëqitjet e tyre u shërbejnë kërpudhave si ushqim. Pastaj, jastëku ngrohet çdo mbrëmje sepse koka jonë mbështetet mbi të. Pra, ke lagështi, ushqim dhe ngrohtësi.”
Meqë shumica prej nesh i lajmë rrallë jastëkët, kërpudhat ekzistojnë në një gjendje relativisht të qëndrueshme dhe mund të mbijetojnë për vite me radhë. E vetmja herë kur shqetësohen është kur ne i rrahim apo i fryjmë jastëkët, gjë që mund të çlirojë spore kërpudhore në dhomën e gjumit. Edhe nëse i lajmë, kërpudhat mund të mbijetojnë në temperatura deri në 50°C, dhe për më tepër, larja e jastëkëve mund t’i bëjë ata edhe më të lagësht, duke i lejuar kërpudhat të rriten më shumë.
Përveç larjes së çarçafëve, edhe hekurosja ul numrin e baktereve në rrobat e shtratit. Duke pasur parasysh kohën që njerëzit kalojnë duke fjetur dhe afërsinë e jastëkut me gojën, ky zbulim ka pasoja të rëndësishme për pacientët me sëmundje të frymëmarrjes, veçanërisht astmë dhe sinusit. Deri në gjysmën e njerëzve me astmë të rëndë janë alergjikë ndaj Aspergillus fumigatus, dhe ekspozimi ndaj kësaj kërpudhe mund të shkaktojë sëmundje kronike të mushkërive te njerëzit që më parë kanë pasur tuberkuloz ose sëmundje të mushkërive të lidhura me duhanin.
Sipas Denning, ndërsa 99.9% e individëve me sistem imunitar të shëndetshëm e përballojnë lehtësisht thithjen e sporeve të A. fumigatus, te personat me imunitet të dobësuar kërpudha mund të mbizotërojë mbrojtjen e trupit dhe të shkaktojë infeksione kërcënuese për jetën.
“Nëse ke leukemi, ke bërë transplant organi, ose ke përfunduar në terapi intensive me Covid apo grip, mund të zhvillosh atë që quhet aspergillozë invazive, ku kërpudha futet në mushkëri dhe vazhdon të përparojë duke shkatërruar indin e mushkërive,” thotë Denning.
Pra, nëse larja e jastëkëve nuk ndihmon, çfarë mund të bëjmë? Sipas Denning, nëse nuk ke astmë, sëmundje të mushkërive apo probleme me sinuset, duhet të mendosh ta ndërroni jastëkun çdo dy vjet. Por personat që vuajnë nga këto gjendje duhet të blejnë një jastëk të ri çdo tre deri në gjashtë muaj. Ndërkohë, sa i përket larjes së çarçafëve, shumica e ekspertëve rekomandojnë që kjo të bëhet një herë në javë.
“Po të kesh kohë të tepërt, mund t’i hekurosësh me kujdes të gjithë çarçafët, por ne të gjithë kemi baktere në trupin tonë gjithsesi, kështu që për një person të shëndetshëm nuk ka shumë rëndësi,” thotë Denning.
“Por nëse je i sëmurë dhe i ndjeshëm, atëherë kjo mund të jetë më e rëndësishme. Dhe nëse ke një fëmijë që lag shtratin, atëherë patjetër duhet të jesh më i kujdesshëm me larjen dhe të përdorësh temperatura të larta.”
Të lejosh një kafshë shtëpiake të flejë në shtrat rrit gjithashtu numrin e baktereve dhe kërpudhave, ashtu si edhe moslarja para gjumit, të shkosh në shtrat me çorape të pista ose të flesh me grim apo kremra në lëkurë.
Marrë nga BBC.
/skyweb.al
