Kontratat e partneritetit publik-privat dhe koncesionet do të trajtohen tashmë nga një ligj i ri, i cili ndryshon rrënjësisht mënyrën se si shteti lidh marrëveshje afatgjata me sektorin privat. Ligji i ri për koncesionet dhe PPP-të është botuar në Fletoren Zyrtare dhe hyn në fuqi më 28 janar, duke shfuqizuar kuadrin e vjetër ligjor.
Ndryshimi kryesor lidhet me heqjen përfundimtare të praktikës së dhënies në përdorim të pasurive publike me vlerën simbolike 1 euro. Sipas ligjit të ri, çdo projekt duhet të ketë një bazë të qartë financiare dhe ekonomike, pa trajtime preferenciale që cenojnë interesin publik.
Ligji vendos rregulla më të forta që në fazën e planifikimit. Çdo koncesion apo partneritet publik-privat duhet të mbështetet në një studim fizibiliteti teknik dhe financiar, i cili miratohet paraprakisht edhe nga Ministria e Financave. Vetëm pas analizës së kostove, përfitimeve dhe rrezikut për buxhetin e shtetit, projekti mund të ecë përpara.
Një tjetër kufizim i rëndësishëm prek njësitë vendore. Bashkitë nuk do të kenë më mundësi të nënshkruajnë kontrata afatgjata nëse nuk provojnë kapacitete reale financiare. Qëllimi është të shmangen angazhime që krijojnë detyrime të fshehura për buxhetet lokale në vitet në vijim.
Ligji parashikon edhe forcimin e kontrollit gjatë zbatimit të kontratave. Në çdo institucion kontraktues do të krijohen struktura të posaçme për monitorimin në kohë reale të projekteve, ndërsa dokumentet kryesore dhe kontratat do të publikohen në Regjistrin Elektronik të Koncesioneve, i cili parashikohet të funksionojë plotësisht.
Sa i përket garancive financiare, ligji përcakton që përpara nënshkrimit të kontratës, operatori fitues duhet të vendosë sigurime financiare për realizimin e saj.
Për shërbimet publike, garancia arrin deri në 5 për qind të vlerës së kontratës, ndërsa për punët publike deri në 5 për qind të vlerës së ndërtimit. Këto garanci nuk mund të bien nën një nivel minimal gjatë gjithë kohëzgjatjes së kontratës.
Edhe tarifat e koncesionit duhet të jenë të përcaktuara qartë që në dokumentet e tenderit dhe në kontratë. Përjashtime nga tarifat parashikohen vetëm për sektorë specifikë, si shëndetësia dhe sporti, ndërsa në rast mospagese, shteti fiton të drejtën e ekzekutimit financiar.
Ligji vendos kufij edhe për kohëzgjatjen e kontratave. Për marrëveshjet që zgjasin mbi 5 vjet, afati duhet të lidhet drejtpërdrejt me kohën e arsyeshme të rikuperimit të investimit dhe kthimit të kapitalit. Ndryshimet e kontratës lejohen vetëm pas dy vitesh nga nisja e zbatimit dhe vetëm nëse janë parashikuar që në fillim.
Nënkontraktimi kufizohet deri në 50 për qind të vlerës së kontratës, ndërsa përgjegjësia për zbatimin mbetet gjithmonë tek operatori kryesor. Transferimi i kontratës apo i kontrollit mbi subjektin privat lejohet vetëm me miratim paraprak nga Ministria e Financave.
Sipas ligjit të ri, autoriteti publik ruan të drejtën të ndërpresë kontratën në rast paaftësie paguese, shkeljesh serioze apo dështimi për sigurimin e financimit brenda 12 muajve.
Në thelb, ligji i ri për koncesionet dhe partneritetet publik-private synon të mbyllë hapësirat për abuzime, të rrisë transparencën dhe të vendosë kontroll më të fortë financiar mbi projektet që kanë ndikim të drejtpërdrejtë në buxhetin e shtetit. /skyweb.al
