Vetëm një në çdo gjashtë milionë njerëz në botë kanë llojin e gjakut Rh null, një nga format më të rralla të gjakut që ekziston. Aktualisht, kërkuesit shkencorë po përpiqen ta rrisin këtë lloj gjaku në laborator, me shpresën se mund të shpëtojë jetë.
Transfuzionet e gjakut kanë revolucionarizuar mjekësinë moderne. Për këdo që pëson një aksident ose ka nevojë për ndërhyrje kirurgjikale, gjaku i dhuruar mund të jetë shpëtimtar.
Por jo të gjithë mund të përfitojnë nga kjo procedurë. Njerëzit me lloje të rralla gjaku e kanë tepër të vështirë të gjejnë një dhurues që përputhet me ta.
Një nga më të rrallët është llojet Rh null, që është zbuluar vetëm tek rreth 50 persona në gjithë botën. Në rast aksidenti, mundësia që ata të gjejnë gjak të përputhshëm është jashtëzakonisht e vogël. Për këtë arsye, personat me këtë lloj gjaku këshillohen të ruajnë vetë gjakun e tyre në ngrirje afatgjatë.
Megjithatë, pavarësisht rrallësisë së tij, ky lloj gjaku ka një vlerë të jashtëzakonshme mjekësore. Në komunitetin shkencor njihet si “gjak i artë”, për shkak të potencialit që ka për t’u përdorur në kërkimin e mënyrave për krijimin e transfuzioneve universal, gjak që mund t’i jepet kujtdo, pa shkaktuar reagime imune.
Lloji i gjakut përcaktohet nga prania ose mungesa e antigjeneve në sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut. Këto antigjene janë proteina ose sheqerna që trupi i njeh si “të vetat” ose “të huaja”.
Nëse një person merr gjak që përmban antigjene të ndryshme nga të vetat, sistemi imunitar reagon duke e sulmuar gjakun e dhuruar, gjë që mund të jetë vdekjeprurëse.
Dy sistemet kryesore të grupeve të gjakut janë ABO dhe Rhesus (Rh).
Grupi A ka antigjenin A,
B ka antigjenin B,
AB ka të dy,
ndërsa O nuk ka asnjërin.
Secili grup mund të jetë Rh pozitiv ose negativ, në varësi të pranisë së antigjenit Rh(D).
Shpesh thuhet se O negativ është gjaku universal, por kjo është një thjeshtim i tepruar.
Sot njihen 47 sisteme të ndryshme të gjakut dhe 366 antigjene, që do të thotë se edhe një person me gjak O negativ mund të ketë reaksione ndaj disa prej tyre.
Në sistemin Rh ekzistojnë më shumë se 50 antigjene. Kur themi “Rh negativ”, zakonisht i referohemi mungesës së antigjenit Rh(D), por qelizat ende përmbajnë antigjene të tjera të grupit Rh.
Në të kundërt, personat me Rh null nuk kanë asnjë nga këto 50 antigjene – një fenomen tepër i rrallë. Kjo do të thotë se ata nuk mund të marrin gjak nga askush tjetër, por gjaku i tyre përputhet me të gjithë llojet e tjerë Rh.
Nëse një person ka O Rh null, gjaku i tij mund të përdoret pothuajse për këdo, ndaj konsiderohet “universal” dhe me vlerë të jashtëzakonshme.
Në vitin 2018, shkencëtarët nga Universiteti i Bristol-it arritën të rikrijojnë gjak Rh null në laborator. Ata përdorën një linjë qelizash të papjekura të kuqe dhe, përmes teknikës së Crispr-Cas9, fshinë gjenet që kodonin pesë grupet kryesore të antigjeneve që zakonisht shkaktojnë probleme gjatë transfuzioneve, përfshirë ABO, Rh, Kell, Duffy dhe GPB.
“Zbuluam se nëse i hiqnim këto pesë, do të krijonim një qelizë gjaku tepër të përputhshme, sepse do të eliminoheshin pesë grupet më problematike,” shpjegon profesori Ash Toye, drejtues i studimit.
Qelizat e krijuara në laborator mund të jenë të përshtatshme për shumicën e njerëzve, përfshirë edhe ata me lloje jashtëzakonisht të rralla si Rh null apo fenotipi Bombay, një tjetër lloj i rrallë gjaku që gjendet vetëm tek një në çdo katër milionë persona dhe që nuk mund të marrë as A, as B, as O, as AB. /Skyweb.al
