Shkencëtarët kanë identifikuar një faktor thelbësor që i ndihmon disa persona të ruajnë një mprehtësi të jashtëzakonshme mendore edhe në të 80-at apo 90-at e tyre. Këta individë njihen si SuperAgers.
Një studim i ri zbulon se truri i tyre prodhon rreth dy herë më shumë neurone të reja krahasuar me të rriturit e shëndetshëm dhe 2.5 herë më shumë se personat që vuajnë nga Alzheimer’s disease. Kërkimi u realizua nga studiues të Northwestern University Feinberg School of Medicine dhe u botua në revistën shkencore Nature.
“Ky zbulim tregon se truri që plaket ruan ende aftësinë për t’u rigjeneruar – dhe kjo është jashtëzakonisht e rëndësishme për shkencën”, u shpreh bashkëautorja e studimit, Dr. Tamar Gefen.
Neuronet e reja janë më elastike dhe krijojnë lidhje më efikase me zona të tjera të trurit, duke përmirësuar kujtesën dhe procesin e të mësuarit. Tek SuperAgers, këto qeliza jo vetëm që prodhohen në sasi më të lartë, por edhe ruhen e funksionojnë më mirë, duke i dhënë trurit një profil më “rinor”.
Studiuesit konstatuan gjithashtu se hipokampusi – zona e lidhur drejtpërdrejt me kujtesën – paraqet një mjedis mbështetës më të fortë për zhvillimin e neuroneve të reja. Kjo rrit plasticitetin e trurit, pra aftësinë e tij për t’u përshtatur dhe për t’u mbrojtur nga efektet e plakjes apo dëmtimet.
Në mënyrë befasuese, në disa raste truri i SuperAgers kishte më shumë neurone të reja edhe sesa ai i të rriturve në të 30-at dhe 40-at. Sipas autores kryesore Orly Lazarov nga University of Illinois Chicago, ky profil biologjik tregon një rezistencë të jashtëzakonshme ndaj kalimit të kohës.
Ekspertët theksojnë se, përveç faktorëve gjenetikë, një rol të rëndësishëm luan edhe mënyra e jetesës. Ushqimi i balancuar, aktiviteti fizik i rregullt, gjumi cilësor, reduktimi i stresit dhe kontrolli i problemeve kardiovaskulare ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit të trurit dhe në uljen e shenjave tipike të Alzheimerit, si pllakat amiloide dhe nyjet tau.
Një SuperAger është një person mbi 80 vjeç që, pas testeve të detajuara njohëse, shfaq kujtesë episodike dukshëm më të mirë se bashkëmoshatarët. Ndonëse niveli i përgjithshëm i inteligjencës është i krahasueshëm me të tjerët, ata dallohen për performancën e jashtëzakonshme në kujtesë.
SuperAgers zakonisht janë aktivë mendërisht dhe socialisht, shpesh vazhdojnë të punojnë ose të angazhohen në komunitet edhe në moshë të avancuar. Megjithatë, jo të gjithë ndjekin një stil jetese ideal, çka sugjeron se faktorët biologjikë në tru kanë një rol vendimtar.
Analizat e indeve treguan se zona kyçe si korteksi cingulat dhe hipokampusi janë më të shëndetshme, më të trasha dhe me shumë më pak shenja dëmtimi nga Alzheimeri.
Studiuesit përdorën një metodë të avancuar që lejon analizën e detajuar të qelizave individuale të trurit. Rezultatet treguan se astroçitet dhe neuronet CA1 luajnë rol thelbësor në ruajtjen e kujtesës tek SuperAgers.
Ky studim hap perspektiva të reja për të kuptuar se si mund të mbrohet truri nga plakja dhe sëmundjet neurodegjenerative, duke dhënë shpresë se një mendje e kthjellët në pleqëri nuk është thjesht çështje fati.
