Kur Rusia nisi pushtimin e plotë të Ukrainës në vitin 2022, Franca dhe Gjermania shpenzonin pothuajse të njëjtën shumë për mbrojtjen. Deri në vitin 2029, buxheti gjerman i mbrojtjes pritet të rritet në të paktën 150 miliardë euro, rreth dyfishi i buxhetit të Francës.
Për sigurinë e Europës, riarmatimi i Gjermanisë shihet qartësisht si një zhvillim pozitiv. Megjithatë, në Paris kjo perspektivë krijon edhe shqetësim. Rreziku, deklaroi muajin e kaluar gjenerali Fabien Mandon, kreu i forcave të armatosura franceze, në një seancë dëgjimore në Senat, është që brenda pesë vitesh Franca të mbetet pas Gjermanisë në një fushë ku deri tani ka dominuar.
Marrëdhënia franko gjermane është ndërtuar mbi një ekuilibër të nënkuptuar: Franca mban barrën ushtarake, ndërsa Gjermania ofron fuqinë ekonomike. Si e vetmja fuqi bërthamore e Bashkimit Europian, dhe me një kulturë të fortë strategjike e ushtarake jashtë kufijve, Franca është mësuar të marrë rolin udhëheqës.
Për shembull, presidenti Emmanuel Macron ka bashkëpunuar me Britaninë për të krijuar një “koalicion të të gatshmëve” për Ukrainën, që do të mund të vendosej në terren në rast të një armëpushimi. Gjermania i është bashkuar kësaj nisme, por kancelari Friedrich Merz ngurron të angazhojë trupa tokësore.
Në fakt, qarqet ushtarake franceze e shohin me përçmim prirjen e ulët të Gjermanisë për të marrë rreziqe dhe nevojën e saj të vazhdueshme për garanci amerikane. “Duhet të jemi në gjendje të mendojmë ndryshe për luftën dhe pa Amerikën, por ata nuk janë aspak gati ta mendojnë këtë”, thotë një zyrtar ushtarak francez.
Në shumicën e çështjeve të mbrojtjes, francezët ende mendojnë se janë shumë më afër britanikëve sesa gjermanëve.
Në të gjithë Europën, premtimi i Merz për ta bërë Bundeswehrin “ushtrinë konvencionale më të fortë në Europë”, me një rritje prej 40% të numrit të trupave deri në vitin 2035, është pritur përgjithësisht mirë. Macron ka argumentuar prej kohësh se Europa duhet të ketë më shumë “autonomi strategjike”. Një kontribut më i madh gjerman mund ta ndihmojë këtë ambicie.
Polonia dhe vendet baltike ndihen më të sigurta nga kjo perspektivë, po ashtu edhe Italia. Një sondazh i vitit të kaluar tregonte se 48% e polakëve mendojnë se një Bundeswehr më i fortë do ta përmirësonte sigurinë e Polonisë, ndërsa vetëm 25% nuk ishin dakord.
Megjithatë, pas dyerve të mbyllura, francezët janë të shqetësuar. Dhe jo vetëm sepse Franca nuk ka hapësirën fiskale për të shpenzuar aq shumë sa Gjermania. “Është elefanti në dhomë”, thotë një figurë e lartë ushtarake franceze. Ideja që Gjermania mund të ketë ushtrinë më të madhe në Europë është, sipas tij, “e paimagjinueshme për ne”.
Gjermania e ka pushtuar Francën tri herë, por askush serioz në establishmentin francez nuk mendon se ajo mund të përbëjë kërcënim për aleatët e saj në NATO. Rritja e popullaritetit të partisë së djathtë populiste Alternativa për Gjermaninë ngjall shqetësim, por kryesisht për shkak të prirjes së saj pro ruse.
Megjithatë, dëshira për ta futur fuqinë gjermane brenda organizatave më të mëdha, si Bashkimi Europian dhe NATO, ka qenë prej kohësh pjesë e mendimit gjeopolitik francez.
“Pas lehtësimit”, tha muajin e kaluar Franziska Brantner, bashkëkryetare e të Gjelbërve gjermanë, në një fjalim për riarmatimin, “aleatët ndiejnë edhe diçka që janë shumë të sjellshëm për ta thënë me zë të lartë: një shqetësim të qetë, të vazhdueshëm dhe me rrënjë historike për mundësinë që fuqia dominuese ushtarake në kontinent të jetë sërish Gjermania, dhe këtë herë me një diferencë të madhe”.
Një shqetësim real lidhet me rivalitetin industrial. Franca ka kompani të mëdha të mbrojtjes si Dassault, Thales, Safran dhe Naval Group, të cilat kanë fituar kontrata të rëndësishme eksporti kohët e fundit. Por në sektorë të tjerë, si prodhimi i tankeve luftarake, dy vendet konkurrojnë për eksportet.
Nëse shpenzimet shtesë të Gjermanisë përdoren për përmirësimin e teknologjisë dhe për prodhim më efikas, Franca mund të mbetet pas. Ndërkohë, përplasjet mes Dassault, prodhuesit francez të avionëve, dhe degës gjermane të Airbus, po kërcënojnë mbijetesën e projektit të përbashkët për Sistemin e Ardhshëm Ajror Luftarak. Ky është një projekt i dashur për Macronin dhe përfshin edhe një avion luftarak të gjeneratës së re.
Për Francën, çdo çekuilibër i ardhshëm në forcat konvencionale do të balancohet nga forca e saj parandaluese bërthamore. Në mars, Macron propozoi një doktrinë të re të “parandalimit të avancuar”, një marrëveshje me vende të tjera europiane ku Gjermania do të ishte partneri kryesor.
Ideja është që forcat konvencionale europiane të ndihmojnë në mbështetjen e parandalimit bërthamor francez, përmes stërvitjeve ose vendosjeve të avionëve francezë të aftë për të mbajtur armë bërthamore. Michel Duclos, nga instituti kërkimor Institut Montaigne, sugjeron se “parandalimi i avancuar” mund të shihet edhe si një mënyrë tjetër për ta lidhur forcën konvencionale në rritje të Gjermanisë me një projekt më të gjerë europian.
Në afat të shkurtër, pasojat politike të hendekut në shpenzime mund të jenë të kufizuara, argumenton François Heisbourg, nga Fondacioni për Kërkime Strategjike në Paris, sidomos për shkak të fuqisë parandaluese bërthamore të Francës.
Por nëse Franca zgjedh vitin e ardhshëm në presidencë partinë e djathtë populiste National Rally, kjo do të sillte tensione të reja. Jordan Bardella, një kandidat i mundshëm i kësaj partie, thotë se mbrojtja bërthamore franceze duhet të shtrihet vetëm te aleatët që blejnë avionë luftarakë francezë, jo amerikanë.
Edhe nacionalistë të tjerë europianë kërkojnë kushte. Nacionalistët polakë duan që riarmatimi i Gjermanisë të shoqërohet me reparacione lufte.
Për momentin, udhëheqja gjermane brenda Bashkimit Europian ka gjasa të vazhdojë të mbështetet kryesisht te fuqia e saj ekonomike. Besueshmëria strategjike e Gjermanisë ende duhet fituar.
Megjithatë, gjenerali Mandon argumenton se Franca nuk duhet të ndihet e sigurt as në këtë pikë. “Pas pesë vitesh, argumenti se ne kemi përvojë operacionale dhe një kulturë të caktuar nuk do të qëndrojë më”, u tha ai senatorëve. “Për amerikanët, Gjermania po bëhet pak nga pak pika europiane e referencës”.
