Operacionet e fundit të SPAK ndaj grupeve të dyshuara për trafik ndërkombëtar narkotikësh kanë nxjerrë edhe një herë në pah lidhjen mes krimit të organizuar, pastrimit të parave dhe sektorit të ndërtimit në Shqipëri.
Në dosjet hetimore, SPAK dyshon se të ardhurat e siguruara nga trafiku i kokainës janë investuar në pasuri të paluajtshme, kulla, hotele, kompani ndërtimi dhe biznese të tjera, si pjesë e skemave për pastrimin e parave nga aktiviteti kriminal i nisur prej vitit 2017 e në vijim.
Ky është edhe thelbi i çështjes: paratë e pista nuk dyshohet se janë mbajtur jashtë ekonomisë, por përkundrazi, janë futur në sektorë me qarkullim të madh financiar, ku ndërtimi zë vendin kryesor.
Në qendër të analizës së SPAK janë subjekte dhe individë të lidhur me investime të mëdha në zona të rëndësishme të Tiranës dhe bregdetit.
Një prej shembujve më të rëndësishëm është sektori i ndërtimit, ku sipas hetimeve, paratë e siguruara nga trafiku i narkotikëve janë integruar përmes kompanive ndërtuese, kontratave noteriale, marrëveshjeve sipërmarrjeje, huamarrjeve, huadhënieve, kredive dhe transaksioneve të tjera që dyshohet se kanë pasur në thelb fiktivitetin.
Në një nga pjesët e dosjes hetimore thuhet se ndaj Luçiano Koçekut janë kryer veprime për këqyrjen e pasurive të luajtshme dhe të paluajtshme, akteve noteriale, kontratave të sipërmarrjes, dhurimeve, prokurave, huamarrjeve dhe kredimarrjeve të kryera me persona fizikë dhe juridikë të lidhur me të. Sipas dosjes, këto veprime dyshohet se kanë shërbyer për të fshehur burimet e paligjshme të përfituara nga trafiku i narkotikëve.
Një nga objektet e përmendura në dosje është “Garden Building”, një godinë luksoze në Tiranë, e cila sipas hetimeve dyshohet se lidhet me integrimin e parave të përfituara nga aktiviteti kriminal. Në komunikimet e zbardhura nga platforma SkyECC, SPAK ka ngritur dyshime për menaxhim shitjesh, kërkesa për ambiente tregtare dhe pronësi të fshehur përmes kontratave formale qiraje apo transaksioneve të tjera.
Por përtej përgjegjësive penale konkrete, çështja ngre një pyetje më të madhe: a mjafton ndërhyrja pas faktit, kur projektet janë ngritur, paratë janë futur në ekonomi dhe zinxhiri i nënkontraktorëve, punonjësve, kredive dhe shitjeve është aktivizuar?
Gazetari Emirjon Senja thotë se në raste të tilla ndikimi ekonomik i hetimeve nuk mund të injorohet, sidomos kur bëhet fjalë për projekte ndërtimi me përmasa të mëdha.
“Vetëm njëri nga personazhet e kësaj dosjeje ka tre kulla dhe një hotel që po ndërton në Tiranë. Madje ‘Mount of Tirana’ është kulla më e lartë në kryeqytet, e cila ka nisur ndërtimin. Për ndërtime të kësaj kategorie kërkohet shumë volum pune, me kompani që kanë punonjës, nënkontraktorë për të paguar, kredi dhe detyrime të tjera. Ky është një hetim që është iniciuar nga mesazhet në SkyECC, por do të ishte më mirë që flukse të tilla kolosale parash të parandaloheshin përpara se të futeshin në ekonomi, sesa të ndërhyhet tani, kur ndikimet nuk mund të neglizhohen”, u shpreh Senja.
Sipas tij, institucionet duhet të kalojnë nga modeli reagues te modeli parandalues, sidomos në sektorë ku investimet janë publike për nga natyra e tyre dhe lehtësisht të identifikueshme.
“Ndoshta policia mund të jetë më aktive në sinjalizim, sepse sapo hapet një gropë ndërtimi, të gjithë e dinë kush po ndërton aty. Mjafton që informacioni të çohet në kohë. Po ashtu, tani që krimi nuk ka më kufij, kërkohet bashkëpunim më i madh mes institucioneve shqiptare dhe atyre të vendeve të BE-së, por edhe më gjerë, për të ecur me të njëjtin ritëm me grupet trafikante që kanë fuqi të madhe financiare dhe resurse”, tha gazetari Emirjon Senja.
Edhe ekspertë ligjorë e lidhin problemin me mungesën e kontrollit të burimit të parave përpara se ato të investohen.
Avokati Rezart Kthupi thotë se në Shqipëri ndërtohet me ritme të larta, ndërkohë që jo gjithmonë sasia e parave që futet në këto projekte është e justifikuar.
“Në Shqipëri vazhdon e ndërtohet në ritme marramendëse, ndërkohë që sasia e parave që futet në këto ndërtime nuk mund të jetë kurrsesi e justifikuar. Kështu që nëse do krijohej një precedent, do të ishte precedenti më i mirë për të futur ekonominë shqiptare në shinat e ligjshmërisë”, u shpreh avokati Rezart Kthupi.
Nga ana tjetër, avokati Dritan Jahja thekson rëndësinë e verifikimit të subjekteve që investojnë, ortakëve të tyre dhe historikut të aktivitetit ekonomik.
“Për të ardhurat që kanë ardhur nga një aktivitet kriminal, duhet të hetohet subjekti i cili investon, ortakët pjesëmarrës në këtë subjekt, çfarë aktiviteti kanë pasur, si në momentin që zhvillojnë biznesin e ndërtimit, por edhe në të shkuarën çfarë kanë përfaqësuar në tregun shqiptar. Gjithmonë është shumë e rëndësishme të verifikohet burimi i të ardhurave që kërkohen të futen dhe të investohen në qarkullimin civil”, u shpreh Jahja.
Problemi është se ndërtimi nuk është një aktivitet i izoluar. Një kullë apo hotel përfshin kompani ndërtimi, arkitektë, furnitorë, banka, blerës apartamentesh, zyra noteriale, agjenci imobiliare, punonjës dhe nënkontraktorë. Kur paratë e dyshuara si kriminale futen në një projekt të tillë, efekti nuk mbetet vetëm te personi nën hetim, por shpërndahet në një pjesë të ekonomisë formale.
Pikërisht këtu lind nevoja për metoda më proaktive parandalimi. Kontrolli i burimit të fondeve, shkëmbimi i informacionit mes policisë, tatimeve, institucioneve të pastrimit të parave, kadastrës, bashkive dhe autoriteteve të huaja mund të jetë më efektiv në fazën kur projekti nis, jo pasi ai është kthyer në një realitet ekonomik.
Në dosjen e SPAK, përmenden takime në Aruba, Majorka dhe Belgjikë, të cilat sipas hetimeve lidhen jo vetëm me trafikun e narkotikëve, por edhe me diskutime për investime miliona euro në ndërtim dhe pasuri të paluajtshme. Kjo tregon se grupet kriminale nuk veprojnë më vetëm në terrenin klasik të trafikut, por kërkojnë integrim të drejtpërdrejtë në ekonomi.
Rasti i kompanive të tregtimit të makinave luksoze, si “Top Seven” dhe “Auto Fusion Plus”, të sekuestruara nga SPAK, tregon se pastrimi i parave nuk kufizohet vetëm te ndërtimi. Megjithatë, ndërtimi mbetet sektori më i ndjeshëm për shkak të vlerave të mëdha financiare, hapësirës për transaksione komplekse dhe ndikimit që ka në tregun e pasurive të paluajtshme.
Operacionet e SPAK mund të shënojnë një moment të rëndësishëm për goditjen e pastrimit të parave në ekonomi. Por sfida më e madhe mbetet parandalimi. Sepse kur paratë e krimit kanë hyrë në kulla, hotele, apartamente, kontrata dhe kredi, hetimi penal është i domosdoshëm, por dëmi ekonomik dhe deformimi i tregut mund të kenë ndodhur tashmë. /Insidestory
