Turqia është tronditur nga shembja e Tera Group, një prej grupeve financiare që gjatë viteve të fundit kishte tërhequr mijëra investitorë me fitime marramendëse dhe pretendimin se do të bëhej “Goldman Sachs i Turqisë”.
Modeli i përdorur nga kompania po krahasohet me një skemë Ponzi dhe kujton piramidat financiare që u shembën në Shqipëri në vitin 1997.
Rreth 680 miliardë lira turke, ose afërsisht 14 miliardë dollarë, në asete të administruara nga krahu i investimeve të grupit janë përfshirë në procedurat e likuidimit. Autoritetet turke kanë nisur hetimet dhe kanë arrestuar një drejtues të lartë të kompanisë, ndërsa dy nga bankat më të mëdha të vendit janë ngarkuar me mbikëqyrjen e procesit.
Kriza ka goditur rëndë edhe Bursën e Stambollit, duke shkaktuar rënie të forta dhe mungesë likuiditeti. Rregullatorët janë detyruar të ndërpresin përkohësisht tregtimin për të kufizuar përhapjen e panikut.
Nga rritja 2,000% te shembja
Tera Group kishte ndërtuar imazhin e një kompanie në ngritje të pandalshme. Brenda një viti, aksionet e saj u rritën me rreth 2,000%, duke tërhequr vëmendjen e investitorëve të vegjël dhe të mëdhenj.
Themeluesi Emre Tezmen deklaronte publikisht se synonte krijimin e një grupi financiar të ngjashëm me Goldman Sachs.
Pas shpërthimit të krizës, Tezmen pretendoi se Tera ishte bërë objekt i një “sulmi spekulativ nga forca keqdashëse”.
Kritikët thonë se problemi i vërtetë ishte përqendrimi i investimeve në një numër të vogël aksionesh me likuiditet të ulët, shumica të lidhura me vetë grupin, si edhe përdorimi i huamarrjes për të financuar investimet.
Fondi që raportonte fitime mbi 17,000%
Në qendër të skandalit është një prej fondeve kryesore të Portföy, i cili ishte bërë i famshëm në rrjetet sociale për kthimet e jashtëzakonshme.
Fondi raportonte një fitim të përgjithshëm prej më shumë se 17,000% që nga fillimi i vitit 2025.
Por pas këtyre shifrave qëndronte një përqendrim ekstrem i rrezikut. Në një moment gjatë vitit 2023, rreth 99% e aseteve të fondit ishin investuar vetëm në aksionet e Tera Yatirim.
Kjo do të thotë se paratë e investitorëve përdoreshin pothuajse tërësisht për të blerë aksionet e kompanisë së lidhur me vetë fondin.
Rritja e çmimit të aksioneve krijonte fitime të mëdha në letër, të cilat tërhiqnin investitorë të rinj. Por sapo nisi shitja masive e aksioneve, i gjithë mekanizmi u përball me mungesë likuiditeti.
Rreth 350 mijë investitorë të përfshirë
Autoritetet u kanë ngarkuar dy bankave të mëdha mbikëqyrjen e likuidimit të më shumë se 100 fondeve të Tera Portföy dhe kompanive të tjera.
Këto fonde administrojnë mbi 18 miliardë dollarë dhe përfshijnë rreth 350 mijë investitorë, të cilët tani presin të mësojnë se sa nga paratë e tyre mund të rikuperohen.
Ministri turk i Financave, Mehmet Şimşek, deklaroi se zona problematike është “vendosur në karantinë” dhe se nuk ekziston rrezik sistemik për të gjithë sektorin financiar.
Megjithatë, reagimi i tregjeve ka qenë i fortë. Aksionet e Tera Yatirim humbën rreth 27% të vlerës brenda tri seancave, ndërsa Bursa e Stambollit shkoi drejt javës më të keqe në më shumë se një vit.
Akuza për dështim të institucioneve
Rasti ka ngritur pikëpyetje të mëdha mbi funksionimin e institucioneve mbikëqyrëse në Turqi dhe mënyrën se si u lejua një fond të përqendronte pothuajse të gjitha investimet te një kompani e lidhur.
Ish-zëvendësdrejtuesi i agjencisë turke kundër krimit financiar MASAK, Ramazan Başak, e cilësoi çështjen si një “dështim të mbikëqyrjes”, që i la investitorët të ekspozuar ndaj rreziqeve ekstreme.
Alarmi ishte ngritur edhe nga investitorët ndërkombëtarë, ndërsa MSCI kishte paralajmëruar se problemet në funksionimin e tregut mund të dëmtonin pozicionin e Turqisë në indekset e tregjeve në zhvillim.
Në gusht, autoritetet shtrënguan rregullat për fondet që kishin investime tepër të mëdha në aksione me likuiditet të ulët. Detyrimi për të shitur një pjesë të këtyre pozicioneve shkaktoi valën e likuidimeve.
Tera ishte fillimisht një kompani brokerimi relativisht e panjohur, por u zgjerua shpejt në teknologji, siguri kibernetike, shërbime bankare, faktoring dhe pasuri të paluajtshme.
Grupi kishte rritur dukshmërinë edhe përmes sponsorizimit të klubit të futbollit Beşiktaş. Pas shpërthimit të krizës, logoja e kompanisë u hoq nga fanellat e ekipit, duke thelluar më tej humbjen e besimit.
Çështja Tera është kthyer tashmë në një nga krizat më të mëdha të besimit në tregun financiar turk, ndërsa autoritetet përpiqen të parandalojnë përhapjen e saj në pjesën tjetër të ekonomisë. /skyweb.al
