Në moshën vetëm 25-vjeçare, Dr. Ieuan Phillips zbuloi diçka që asnjë shkencëtar nuk e kishte marrë më parë në konsideratë, dhe ai shpreson se kjo mund të jetë “një moment i vërtetë ndryshimi” për futbollin.
I izoluar në shtëpi gjatë pandemisë, ai po lexonte studime mbi rrezikun e shtuar të sëmundjeve neurodegjenerative te futbollistët dhe donte të kuptonte se çfarë ndodhte në trurin e tyre kur godisnin topin me kokë.
Phillips nisi doktoraturën e tij në Universitetin Loughborough, dhe ajo që zbuloi pesë vjet më vonë i habiti ekspertët e kësaj fushe.
Kur ai dhe kolegët e tij nisën projektin, kishte shumë pikëpyetje rreth kërkimit.
“Njerëzit që dyshojnë tek unë nuk kanë qenë kurrë pengesë. Unë thjesht i besoj intuitës sime dhe vazhdoj të bëj atë që mendoj se është e drejtë,” tha ai.
Duke cituar ish-trajnerin e klubit të tij të zemrës, Liverpool, Jürgen Klopp, ai tha se i pëlqente t’i kthente “dyshuesit në besimtarë”.
Phillips, i cili u rrit në Brecon Beacons, ka qenë gjithmonë adhurues i sportit dhe beson se ai pasuron jetën e njerëzve. Për këtë arsye ai donte të bashkonte pasionin e tij me përpjekjet për ta bërë sportin më të sigurt.
Goditja e topit me kokë zgjat vetëm një pjesë të sekondës dhe rrallë shkakton tronditje cerebrale, por mund të shpjegojë pse disa futbollistë zhvillojnë demencë dekada më vonë.
Sipas Phillips, “grumbullimi i goditjeve të përsëritura me intensitet të ulët gjatë gjithë karrierës së një lojtari akumulohet me kalimin e kohës”.
Raportet patologjike kanë treguar se futbollistët “duket se kanë një shpërndarje të veçantë të dëmtimeve në tru, kryesisht në pjesën ballore”, shtoi ai.
“Prandaj u bëmë kuriozë nëse mund të ekzistonin këto valë presioni. Askush nuk kishte menduar më parë t’i studionte.”
Studimi, i financuar nga Federata Angleze e Futbollit (FA), analizoi lloje të ndryshme topash të përdorur gjatë historisë së futbollit dhe nëse rreziku kishte ndryshuar me kalimin e viteve.
Kur nisën projektin, Phillips tha se kishte shumë skeptikë dhe se studiues të njohur në këtë fushë “nuk kishin hasur kurrë më parë konceptin e valëve të presionit” dhe nuk e shihnin vlerën e punës së tij.
“Askush nuk e dinte se kishte nevojë për një smartphone derisa dikush e ndërtoi. Është pak a shumë e njëjta gjë,” tha ai.
Për të testuar teorinë e tij, ekipi projektoi një model të avancuar të kokës njerëzore të pajisur me sensorë presioni dhe më pas qëlloi topa futbolli drejt kafkës së modelit duke përdorur “një top gjigant për lëshimin e topave”.
Shpejtësitë varionin nga 47 km/orë për të simuluar pasime të lehta, në 64 km/orë për goditje nga këndi dhe deri në 82 km/orë për gjuajtje të fuqishme drejt portës.
“Ne shohim se mënyra se si transferohet energjia ndryshon me shpejtësinë, prandaj është e rëndësishme të testohen nivele të ndryshme,” tha ai.
Ekipi testoi 20 lloje topash futbolli, nga topat tradicionalë prej lëkure deri te modelet moderne.
Më parë besohej se topat e vjetër, të rëndë prej lëkure, të cilët thithnin ujë, ishin shkaktarët kryesorë të dëmtimeve afatgjata të trurit te futbollistët.
Por rezultatet e Phillips nuk e mbështetën këtë teori.
Edhe pse topat prej lëkure të lagur krijonin një ndikim më të madh sesa kur ishin të thatë, topat modernë – qofshin të lagur apo të thatë – prodhonin nivele të ngjashme ose edhe më të larta të transferimit të energjisë.
Në kushte të thata, topat prej lëkure transferonin deri në 55 herë më pak energji sesa modelet moderne me ndikimin më të madh.
Sipas Phillips, arsyeja e këtij ndryshimi të madh nuk lidhet me markën apo periudhën kur janë prodhuar topat, por me mënyrën e ndërtimit të tyre.
Topat modernë zakonisht përbëhen nga disa shtresa, duke përfshirë “një fshikëz të brendshme, një shtresë tekstili, shkumë dhe disa shtresa të tjera”.
“Shumë prej këtyre shtresave janë të laminuara së bashku, duke krijuar një strukturë mjaft të fortë, shpesh më të fortë se topat e vjetër prej lëkure, të cilët ishin shumë më të thjeshtë dhe përbëheshin vetëm nga një shtresë lëkure,” shpjegoi ai.
Për të ilustruar atë që ndodh gjatë eksperimentit, Phillips e krahasoi procesin me goditjen e një tavoline dhe valëzimet që krijohen në një gotë me ujë të vendosur mbi të.
Sipas tij, ndikimi i një topi futbolli në kokë është i ngjashëm me ekspozimin ndaj valëve të shpërthimit që përjetojnë personat që qëllojnë vazhdimisht me armë zjarri.
