Siguria e pronës në Shqipëri mbetet një nga pikat më të dobëta të ekonomisë dhe shtetit të së drejtës, ndërsa perceptimi i qytetarëve për mbrojtjen e pasurisë së tyre po përkeqësohet, sipas të dhënave të indeksit ndërkombëtar Prindex, të publikuar në kuadër të platformës globale për tokën të mbështetur nga Banka Botërore.
Të dhënat më të fundit tregojnë se rreth një në pesë shqiptarë, ose afërsisht 20 për qind e popullsisë, ndihen të pasigurt për të drejtat e tyre mbi pronën, një nivel ndër më të lartët në Europë. Ky tregues ka shënuar rritje krahasuar me vitin 2020, kur niveli i pasigurisë ishte rreth 18 për qind, duke sinjalizuar një prirje negative pavarësisht reformave të ndërmarra.
Ekspertët e fushës e lidhin këtë rritje të pasigurisë me problematikat e vjetra strukturore të sistemit të pronësisë. Mbivendosjet e titujve, proceset e papërfunduara të kthimit dhe kompensimit, si dhe trashëgimia e ndarjes së tokës sipas ligjit 7501 vazhdojnë të prodhojnë konflikte dhe pasiguri juridike.
Në shumë raste, për të njëjtën parcelë ekzistojnë dokumente të shumëfishta pronësie, duke krijuar një situatë ku pronarët nuk mund ta përdorin pasurinë si kolateral, nuk mund ta shesin ose ta zhvillojnë pa rrezik ligjor. Kjo “ngrirje” e pronave shihet si një nga pengesat kryesore për investimet dhe zhvillimin e tregut të pasurive të paluajtshme.
Proceset e legalizimit dhe digjitalizimi i shërbimeve të kadastrës kanë sjellë përmirësime në disa drejtime, por perceptimi i qytetarëve mbetet i ulët. Vonesat në trajtimin e dosjeve, ndryshimet procedurale dhe mungesa e zgjidhjeve të shpejta për konfliktet kanë krijuar një ndjenjë lodhjeje dhe mosbesimi.
Një tjetër faktor që ndikon në këtë perceptim është sistemi gjyqësor, ku çështjet e pronës shpesh zgjasin me vite ose dekada. Stoku i madh i dosjeve të pazgjidhura i lë pronarët në një vakum ligjor, duke e bërë pronën një aset të paqëndrueshëm ekonomikisht.
Në një kohë kur vendi synon afrimin me standardet europiane, siguria e pronës mbetet një nga testet më të rëndësishme për funksionimin e ekonomisë së tregut dhe besimin e investitorëve. Të dhënat e fundit tregojnë se, pavarësisht reformave, perceptimi publik po ecën në drejtim të kundërt, duke e mbajtur Shqipërinë ndër vendet me nivel më të lartë pasigurie për pronën në rajon.
