Kur një arkeolog në portin shqiptar të Durrësit vuri re se një pemë fiku ishte rrëzuar në një zgavër pranë mureve të qytetit, në fillim nuk e kuptoi se çfarë kishte zbuluar. Megjithatë, duke gërmuar poshtë, ai gjeti disa gurë. Ata dukeshin antikë dhe rezultuan pikërisht të tillë.
Sepse kjo ishte pjesë e një amfiteatri të madh romak, i aftë të mbante 20 000 spektatorë që daton nga viti 100 pas Krishtit, shkruan Tom Chesshyre për ”Daily Mail”.
Ishte viti 1966. Durrësi papritmas, pas një gërmimi të madh, pati një arenë antike të ”re”, 66 metra të lartë. Tirana, kryeqyteti i Shqipërisë, dhe porti i saj i afërt detar i Durrësit, 35 kilometra në perëndim, janë plot me zbulime të papritura.
Por, të gjitha kanë një gjë të përbashkët: kanë vlerë të shkëlqyer, aq sa Tirana sapo është renditur qyteti i tretë më i lirë në Evropë, sipas ”Post Office City Costs Barometer” për vitin 2026.
Hyrja në amfiteatrin spektakolar? 2,3 paund. Biletat për një shfaqje në Teatrin e Operës së Tiranës? 3,5 paund. Hyrja në muzetë më të mirë? 6,0 paund. Vakt me tre pjata me verë në një restorant luksoz që shërben kuzhinë tradicionale rajonale? Rreth 25 paund.
Ndërkohë, mund të prisni të paguani rreth 65 paund për një dhomë dyshe në një hotel elegant në Tiranë dhe fluturimet vajtje-ardhje kushtojnë vetëm 30 paund.
Sigurisht që është vlerë jashtëzakonisht e mirë.
Analistët në kompaninë e kartave të kreditit ”Zable” madje e vlerësuan së fundmi si të tillë përpara Plovdivit në Bullgari dhe Talinit në Estoni, të cilët u renditën të dytët dhe të tretët në një studim ”Bang For Your Buck”.
Pra, disa ekspertë thonë se është me të vërtetë destinacioni më i lirë i pushimeve në qytet në Evropë.
Të eksplorosh si Tiranën ashtu edhe Durrësin, qytetin e dytë më të madh të Shqipërisë, gjatë një fundjave të gjatë është një shije e shkëlqyer e parë e këtij vendi më pak të vizituar. Ky i fundit është një udhëtim perfekt ditor – 2,7 paund vajtje-ardhje me autobus.
Është një kënaqësi të shëtisësh përgjatë shëtitores pranë marinës kryesore dhe amfiteatrit, me një fllad që vjen nga Adriatiku.
Një park shtrihet përgjatë bregut të detit këtu, i mbushur me statuja gladiatorësh, peshkatarësh të lashtë dhe – disi çuditërisht – figurina që përshkruajnë John Lennon, Tina Turner, Bob Dylan dhe Mick Jagger.
Këto janë shumë argëtuese.
Jagger është kapur duke kërcyer. Lennon po luan në kitarë. Dylan duket pak i hutuar se si ka përfunduar në një port shqiptar. Dhe Turner po mburr me gëzim gjërat e saj.
Statujat u instaluan për të simbolizuar hapjen kulturore post-komuniste.
Në fund të fundit, kanë kaluar vetëm 35 vjet që kur regjimi shtypës i instaluar nga Enver Hoxha ra.
Ne kalojmë pranë Kullës Veneciane dhe ndalojmë për një picë (4,5 paund) dhe birrë ”Korça” (2,7 paund) në një bar në skelë – duke ngritur dolli për vlerën e madhe dhe duke qenë larg turmave turistike në vende të tjera të Mesdheut.
Në Tiranë vizitojmë ”Shtëpinë e Gjetheve”, një ish-qendër marrjeje në pyetje e drejtuar nga Sigurimi, policia sekrete e frikshme e Hoxhës. Këtu mësojmë për mijëra vdekje dhe njerëz të zhdukur, se si pothuajse kudo ishte përgjuar dhe se si anëtarët e familjes spiunonin të afërmit.
Hoxha kishte qartë një prirje paranojake.
Gjatë pushtetit të tij ai ndërtoi 175 000 bunkerë të gatshëm për luftë ose pasoja bërthamore. Njëri prej tyre është afër sheshit ”Skënderbej”, i emëruar sipas heroit kombëtar që mundi osmanët në shekullin XV.
Quhet ”Bunk’Art2” me dyer të trasha që të çojnë në dhoma ku tregohen edhe më shumë histori të tmerreve komuniste, ndërsa arti modern përpiqet të ngrejë atmosferën. Është pak a shumë e njëjta gjë në ”Bunk’Art1”, një vendstrehim edhe më i madh që do të ishte selia e Hoxhës pas një sulmi bërthamor.
Brenda, mund të vizitoni dhomën e tij të gjumit dhe zyrën e tij të veshur me panele druri, të kompletuara me një fotografi të Stalinit në tavolinë.
Ky kompleks i çuditshëm dhe i frikshëm është pranë një teleferiku që ju çon 3 000 metra lart në malin e Dajtit. Nga këtu keni pamjen më të mirë të kryeqytetit të Shqipërisë, me maja të dhëmbëzuara që ngrihen përreth tij.
Megjithatë, gëzimi i Tiranës është në skenën e saj shoqërore të qetë dhe ndjesia e një çlirimi nga tensioni i ditëve komuniste mbetet e prekshme.
Ushqimi është i mirë. Në Bllok, dikur shtëpia e elitës komuniste, ne hamë tavë me mish viçi dhe shijojmë verë të mirë shqiptare në piceri ”Era”. Më pas, shkojmë në Baza Bar për të dëgjuar muzikë live: një këngëtare që këndon hitet e Amy Winehouse.
Birra kushton 3,6 paund. Një kamerier na ofron falas raki.
Vendasit na tregojnë për jetën në Tiranë, që e adhurojnë. Ne jemi dakord: është argëtuese, është e lumtur. Nuk e di kurrë se çfarë të presësh.
Dhe e gjitha kjo është shumë larg ditëve të errëta të regjimit shtypës dhe brutal të Enver Hoxhës.
