Nëse ju ndodhin shpesh dhimbjet e kokës nga akullorja, mund të ia vlejë të shihni nëse ato janë të pranishme edhe në familjen tuaj dhe të rishikoni me kujdes edhe llojet e tjera të dhimbjeve të kokës që përjetoni, shkruan BBC.
Është një ditë përvëluese vere dhe po shijoni ëmbëlsirën tuaj të preferuar të ngrirë, kur papritur ndieni sikur dikush ju ka ngulur një thikë në ballë. Shfaqet një dhimbje e mprehtë, therëse, që duket sikur vjen nga thellësia e trurit. E vetmja gjë që mund të bëni është të rrini aty, duke u ndier paksa të sikletosur ndërsa akullorja shkrihet, derisa dhimbja të kalojë.
“Dhimbja e kokës nga akullorja është shumë, shumë e zakonshme,” thotë neurologia Amaal Starling, e cila preferon akulloren me çokollatë. “Është e padëmshme; vjen dhe ikën.”
Por pse ndëshkohemi kështu kur hamë ose pimë diçka shumë të ftohtë dhe shumë shpejt? Rezulton se, përveçse ka prekur breza të tërë adhuruesish të ëmbëlsirave, fenomeni i njohur si “brain freeze” ka ndihmuar edhe përparimin shkencor për dekada me radhë dhe mund të tregojë më shumë për shëndetin tuaj sesa mendoni.
Ajo që shumica prej nesh e njohin si “brain freeze” ose dhimbje koke nga akullorja, në terminologjinë shkencore quhet dhimbje koke e shkaktuar nga stimuli i ftohtë.
Sipas studiuesve, kjo ndodh për shkak të “ftohjes së shpejtë të qiellzës së gojës ose të pjesës së pasme të fytit”, shpjegon Starling. Kjo ftohje bën që enët e gjakut të ngushtohen shumë shpejt dhe më pas të zgjerohen përsëri për të rikthyer rrjedhjen normale të gjakut.
Fijet nervore të dhimbjes që ndodhen në muret e këtyre enëve lidhen me nervin trigeminal, i cili përpunon sinjalet e dhimbjes nga balli dhe fytyra. Për këtë arsye, dhimbja ndihet në kokë ose në ballë dhe jo në gojë.
(Më seriozisht, disa të dhëna sugjerojnë se ushqimet ose pijet shumë të ftohta mund të shkaktojnë edhe palpitacione të zemrës – të quajtura “Cold Drink Heart” – si dhe aritmi kardiake, veçanërisht tek meshkujt e moshës së mesme.)
Për të shmangur këto dhimbje, Starling rekomandon të konsumoni më ngadalë ushqimet dhe pijet e ftohta. Duke qenë se shkaku duket të jetë ftohja e shpejtë, t’i jepni kohë qiellzës së gojës të ngrohet pak mes gllënjkave, kafshatave ose lëpirjeve mund të ndihmojë në parandalimin e tyre.
Megjithatë, pse disa njerëz preken nga “brain freeze”, ndërsa të tjerë mund të pinë një milkshake pa asnjë problem? Kjo pyetje u studiua nga Irene Toldo dhe kolegët e saj.
Duke analizuar katër dekada kërkimesh shkencore, përfshirë studime mbi mijëra nxënës në Tajvan, Gjermani dhe Kanada, si dhe dhjetëra të rritur me migrenë në Brazil, Turqi dhe Mbretërinë e Bashkuar, Toldo identifikoi disa modele të qarta.
Nëse tashmë ju ka kapur një dhimbje e tillë, ekzistojnë disa mënyra të provuara për ta shkurtuar ose lehtësuar atë. Starling sugjeron të përdorni pjesën e poshtme të gjuhës për të ngrohur qiellzën e gojës. Nëse edhe gjuha është e ftohtë, mund të përdorni gishtin e madh ose të pini një pije të ngrohtë.
Sa i përket ndryshimeve në intensitetin e dhimbjes nga një person te tjetri, faktori më i rëndësishëm duket të jetë nëse personi vuan edhe nga lloje të tjera dhimbjesh koke ose nga migrena – sulme të forta dhimbjeje që mund të zgjasin me orë apo edhe ditë.
“Njerëzit me migrenë zakonisht përjetojnë forma më intensive të këtyre dhimbjeve,” thotë Toldo. Në një studim të vogël nga vitet 1970, 93% e personave që vuanin nga migrena kishin përjetuar gjithashtu dhimbje koke nga akullorja, shumica me intensitet mesatar ose të lartë. Ndërkohë, vetëm një e treta e personave pa migrenë kishin përjetuar një gjë të tillë.
Edhe vetë Starling vuan si nga migrena, ashtu edhe nga dhimbje shumë të forta të tipit “brain freeze”.
“Nervi im trigeminal është shumë i ndjeshëm për shkak të migrenave, dhe kur ekspozohet ndaj të ftohtit, aktivizohet më fort,” shpjegon ajo.
Në fund, nëse ju ose fëmija juaj përjetoni shpesh ose me intensitet të madh këto dhimbje nga akullorja, mund të jetë e dobishme të reflektoni mbi historinë tuaj të dhimbjeve të kokës dhe të shqyrtoni me kujdes simptomat e tjera që mund të keni.
Ajo që mund ta keni konsideruar gjithmonë si “normale” mund të jetë në fakt një gjendje serioze, por e trajtueshme.
“Një në gjashtë gra, një në njëmbëdhjetë fëmijë dhe një në dhjetë burra vuajnë nga migrena,” thotë Starling. “Mbi 50% e njerëzve që kanë migrenë nuk kanë folur kurrë me një mjek për simptomat e tyre. Ekziston një diagnozë. Ekzistojnë trajtime të disponueshme.”
