Prej dekadash, kolesteroli është ndarë në dy kategori të thjeshta: “i keqi” (LDL) që bllokon arteriet dhe “i miri” (HDL) që i pastron ato.
Mesazhi publik ishte i qartë. Duhej ulur LDL përmes dietës dhe aktivitetit fizik, ndërsa HDL duhej rritur duke ngrënë më shëndetshëm dhe duke u ushtruar.
Por shkenca e viteve të fundit tregon se kjo histori ka qenë shumë më komplekse.
Guidat mjekësore po rishkruhen. Studime të shumta tregojnë se matja klasike e “kolesterolit të keq” lë jashtë vëmendjes formën më të rrezikshme të tij, një grimcë e cila nuk zbulohet në analizat standarde dhe që nuk ndikohet nga dieta apo stili i jetesës.
Ndërkohë, edhe kolesteroli “i mirë”, kur arrin nivele shumë të larta, lidhet me rritje të rrezikut për sëmundje zemre, diabet, demencë dhe madje edhe disa lloje kanceri.
Ekosistemi i lipoproteinave: një botë shumë më e ndërlikuar se LDL dhe HDL
Studiuesit kanë zbuluar se grimcat që transportojnë kolesterolin në gjak nuk janë vetëm LDL dhe HDL. Ato formojnë një “ekosistem” të tërë, ku secila ka funksione dhe rreziqe të ndryshme.
Problemet shfaqen kur ekuilibri prishet dhe kolesteroli grumbullohet në muret e arterieve duke krijuar pllaka që më pas mund të çahen dhe të shkaktojnë mpiksje.
LDL vërtet ka rol negativ, por nuk është i vetmi.
Një e pesta e popullsisë ka nivele të larta të lipoproteinës(a), një grimcë shumë më e rrezikshme që ngjitet pas LDL-ve dhe rrit disa herë rrezikun e sëmundjeve të zemrës.
Analizat e zakonshme nuk e matin këtë grimcë, dhe pacientët shpesh dalin “mirë” në rezultatet laboratorike, ndonëse janë në rrezik të lartë.
Po ashtu, edhe grimcat e quajtura “remnants”, mbetje të lipoproteinave të mëdha që mbartin shumë më tepër kolesterol se një LDL i zakonshëm, janë deri në katër herë më të rrezikshme për zemrën.
Testet standarde mund të mashtrojnë. Shkencëtarët thonë: Matni Apolipoproteinën-B
Si LDL-të e zakonshme, ashtu edhe grimcat më të rrezikshme mbartin një proteinë të quajtur ApoB.
Secila grimcë problematike ka një “fije” të vetme të kësaj proteine, ndaj matja e ApoB është mënyra më e saktë për të numëruar grimcat me rrezik të lartë.
Shoqata Evropiane e Kardiologjisë tashmë e rekomandon këtë metodë, por shumica e mjekëve ende përdorin llogaritjet klasike.
Pasoja është shqetësuese: deri në 30% e njerëzve që dalin me LDL normal kanë ApoB të lartë dhe, për rrjedhojë, rrezik të padukshëm për sëmundje të zemrës.
Kolesteroli “i mirë” që rezulton i keq
Shkencëtarët po zbulojnë se edhe HDL, dikur konsideruar “mbrojtësi i arterieve”, nuk funksionon gjithnjë si duhet.
Nivelet shumë të ulëta shoqërohen me probleme të metabolizmit, por surpriza më e madhe është se nivelet shumë të larta mund të jenë po aq të rrezikshme.
HDL i tepërt, në shumë raste, rezulton “i deformuar” dhe humbet funksionet e tij mbrojtëse.
Studime vëzhguese e lidhin me diabet, sëmundje të mëlçisë, insuficiencë renale, Alzheimer, sëmundje të syve dhe kancer. Në 3–10% të popullsisë, ku HDL është tepër i lartë, rreziku i vdekshmërisë rritet ndjeshëm.
Pse ndodh? HDL ka më shumë se 280 proteina të ndryshme. Kur disa prej tyre janë të dëmtuara, grimcat e HDL kthehen nga mbrojtëse në të rrezikshme, duke çuar në inflamacion, mpiksje dhe dëmtime të tjera.
Shkenca e kolesterolit po ndryshon. Edhe udhëzimet mjekësore duhet të ndryshojnë
Me gjashtë çmime Nobel të lidhura me këtë fushë dhe me kërkimet më të fundit që zbulojnë një ekosistem shumë më kompleks, narrativa e vjetër HDL kundër LDL-ve është e tejkaluar.
Rruga drejt diagnostikimit të saktë mund të jetë matja e ApoB dhe analizimi i tipologjive të lipoproteinave, jo thjesht matja e kolesterolit total apo e LDL-së së zakonshme.
Ndërkohë, pedagogë, shkencëtarë dhe mjekë theksojnë se zbulimet e reja mund të çojnë drejt trajtimeve të reja dhe udhëzimeve më të sakta për parandalimin e sëmundjeve të zemrës.
Por një gjë tashmë është e qartë: Kolesteroli nuk është aq i thjeshtë sa u mendua për dekada, dhe mënyra se si e masim atë duhet të ndryshojë. /skyweb.al
*Përkthyer me ndihmën e AI nën mbikëqyrjen e një editori
