Franca ndodhet në një gropë të thellë fiskale. Këtë vit, qeveria pritet të ketë një deficit prej 160 miliardë eurosh, më shumë se 5% e PBB-së. Investitorët janë të shqetësuar dhe politikanët duhet të gjejnë mënyra për të ulur këtë hendek. Ekonomistët e majtë, dhe një numër gjithnjë e më i madh i atyre centristë, propozojnë rikthimin e një takse mbi pasurinë. Gabriel Zucman nga Shkolla e Ekonomisë në Paris, ka propozuar një taksë vjetore prej të paktën 2% mbi pasuritë që tejkalojnë 100 milionë euro. Por, edhe pse argumentet e sotme janë më të sofistikuara se më parë, ato janë po aq të gabuara.
Në vitin 1990, shumë vende të OECD-së kishin taksa mbi pasurinë. Por me kalimin e kohës, kjo qasje ka humbur mbështetjen. Austria e hoqi taksën në vitin 1994, Gjermania në 1997 dhe Suedia në 2007. Edhe vetë Franca e braktisi në 2018. Aktualisht, vetëm tre vende të pasura, Norvegjia, Spanja dhe Zvicra vazhdojnë të kenë një taksë të tillë. Pse u braktis? Sepse nuk funksionoi. Rishikimi i mirënjohur “Mirrlees Revieë”, publikuar nga Instituti për Studime Fiskale në vitin 2011, përfundoi se taksat mbi pasurinë “mund të sjellin pak të ardhura dhe mund të jenë të padrejta e joefikase”. Vlerësimi i saktë i pasurisë është i vështirë dhe të pasurit kanë prirjen t’i shmangen taksave duke u larguar nga vendi.
Si rezultat, taksat mbi pasurinë nuk sjellin shumë të ardhura. Disa në të djathtën politike mund të ekzagjerojnë dëmet ekonomike të tyre, por edhe rishikimi i OECD-së gjeti “pak argumente” në favor të tyre përveç atyre që tashmë mbulohen nga taksat mbi fitimet kapitale dhe trashëgiminë. Sidoqoftë, të pasurit në vendet e pasura gjithsesi paguajnë taksa të larta. Në SHBA, për shembull, norma efektive e taksimit shkon nga 2% për 20% më të varfër deri në 45% për 0.01% më të pasurit.
Megjithatë, diskutimet për rikthimin e taksës mbi pasurinë nuk janë të kufizuara vetëm në Francë. Ato janë duke u shqyrtuar edhe në Britani, Gjermani dhe Australi. Në SHBA, presidenti Joe Biden propozoi një taksë mbi fitimet e parealizuara kapitale, një formë tjetër e taksës mbi pasurinë.
Edhe pse ekonomistët janë të vetëdijshëm për problemet e kësaj takse, një numër në rritje mbështesin rikthimin e saj. Olivier Blanchard, ish-kryeekonomist i FMN-së, ka përkrahur një taksë në stilin e Zucman, por me një normë më të ulët. Argumenti është se për të shmangur një valë tjetër populizmi, publikut duhet t’i tregohet se edhe të pasurit po mbajnë barrën. Një taksë e tillë, që gëzon mbështetjen e 86% të popullsisë franceze, mund të duket si mënyra perfekte për ta arritur këtë. Por është një argument joshës dhe i gabuar.
Një taksë në stilin e Zucman mund të jetë e popullarizuar tani, por kjo mbështetje është e paqëndrueshme. Publiku ka qëndrime kontradiktore ndaj taksave. Amerikanët, për shembull, duan taksa progresive në teori, por kundërshtojnë taksat e tilla kur i shohin në praktikë. Një studim nga Ursula Dallinger tregon se mbështetja për taksat mbi pasurinë ndryshon në varësi të gjendjes ekonomike. Franca rrezikon të mbetet me një politikë që dëmton ekonominë dhe nxit pakënaqësi politike.
Edhe nëse kjo taksë mbetet popullore, nuk do të arrijë qëllimet e saj. Publiku mund të ndjejë një kënaqësi të përkohshme duke ndëshkuar “plutokratët”, por kjo ndjenjë do të shuhet shpejt kur qeveria të njoftojë ulje në përfitimet sociale ose rritjen e moshës së pensionit. Taksa nuk do të sjellë mjaftueshëm të ardhura për të shmangur këto masa.
Mbështetësit e kësaj takse nënvlerësojnë rreziqet. Një taksë 2% mund të jetë vetëm fillimi. Zucman, në të kaluarën, ka propozuar një normë prej 8% për pasuritë më të mëdha në SHBA. Thomas Piketty, mentori i tij, ka shkuar më tej, duke propozuar taksa që konfiskojnë 90% të pasurive të mëdha. Madje ka sugjeruar që të pasurit që përpiqen të largohen nga Franca për të shmangur taksën, të ndalohen në aeroport.
Franca ka mënyra të tjera për të ndrequr financat publike pa bërë prerje të ashpra. Rritja e TVSH-së, si dhe taksat mbi tokën dhe pasuritë e paluajtshme, mund të sjellin të ardhura të qëndrueshme. Një taksë mbi karbonin do të ndihmonte gjithashtu. Dhe në fund, vendi do të duhet të përballet me realitetin e moshës së ulët të pensionit. Asnjë nga këto masa nuk është e lehtë, por zbatimi i një politike të keqe vetëm për të arritur një rezultat të mirë, është zakonisht një vendim i gabuar.
Përshtatur nga “The Economist”
/Skyweb.al
