Ka ardhur ajo periudhë e vitit kur ajri mbushet me zëra engjëllorë, ose me ndonjë këngë të fuqishme festive.
Nga truri te zemra, këndimi është gjetur se sjell një gamë të gjerë përfitimesh, sidomos kur bëhet në grup. Ai afron njerëzit, forcon sistemin imunitar dhe madje ul ndjesinë e dhimbjes. A ia vlen, pra, të ngremë zërin në këngë?
“Këndimi është një akt kognitiv, fizik, emocional dhe shoqëror,” thotë Alex Street, studiues në Institutin e Kërkimeve për Muzikoterapinë në Kembrixh. Psikologët prej kohësh e dinë se njerëzit që këndojnë së bashku krijojnë një ndjenjë të fuqishme lidhjeje sociale, madje edhe më të rezervuarit bashkohen natyrshëm në këngë. Hulumtimet tregojnë se të huaj të plotë mund të krijojnë lidhje të papritura vetëm pas një ore këndimi së bashku.
Nuk është çudi që ka edhe përfitime të qarta fizike për mushkëritë dhe sistemin respirator. Disa studiues madje e përdorin këngën si terapi për persona me sëmundje të mushkërive.
Këndimi ka edhe efekte të tjera të matshme fizike. Ai përmirëson rrahjet e zemrës dhe tensionin e gjakut. Këndimi në grup rrit funksionin imunitar në mënyra që thjesht dëgjimi i muzikës nuk mund t’i arrijë.
Nga një këndvështrim biologjik, këndimi aktivizon nervin vagus, i cili lidhet drejtpërdrejt me kordat vokale dhe muskujt e fytit. Nxjerrja e gjatë dhe e kontrolluar e frymës lëshon endorfina, të cilat lidhen me mirëqenien dhe zbutjen e dhimbjes. Ndërkohë, këndimi aktivizon një rrjet të gjerë neuronesh në të dy hemisferat e trurit, duke “ndezur” zonat që lidhen me gjuhën, lëvizjen dhe emocionet. Çka, e kombinuar me frymëmarrjen e qëllimshme, e bën një lehtësues të fuqishëm të stresit.
Ka edhe arsye të thella evolutive për këto përfitime. Antropologët besojnë se paraardhësit tanë të hershëm këndonin përpara se të flisnin, duke imituar tingujt e natyrës ose shprehur emocione. Kjo mund të ketë ndihmuar në zhvillimin e komunikimit, ritualeve dhe lidhjeve shoqërore. Street thekson se nuk është rastësi që këndimi është pjesë e pandashme e jetës njerëzore – truri dhe trupi ynë janë të stërvitur që nga lindja për t’iu përgjigjur pozitivisht këngës.
“Lullabiet këndohen për foshnjat, dhe këngët këndohen në funerale,” thotë ai. “Ne mësojmë tabelën e shumëzimit përmes ritmit, dhe alfabetin përmes melodisë.”
Por jo të gjitha format e këndimit sjellin të njëjtat përfitime. Këndimi në grup apo në kor është treguar se rrit mirëqenien psikologjike më shumë sesa këndimi vetëm. Për këtë arsye, arsimtarët kanë përdorur këngën për të nxitur bashkëpunimin, zhvillimin e gjuhës dhe rregullimin emocional tek fëmijët, shkuan BBC.
Specialistët e mjekësisë po përdorin gjithashtu këndimin për të përmirësuar jetën e personave me sëmundje kronike. Në mbarë botën, janë krijuar kore komunitare për të mbështetur njerëz me kancer, goditje cerebrale, Parkinson dhe demencë, si edhe kujdestarët e tyre. Këndimi ndihmon pacientët me Parkinson të artikulojnë më qartë.
Gjithashtu, këndimi përfaqëson një mënyrë të mirë për të përmirësuar shëndetin e përgjithshëm, pasi është treguar se është një stërvitje e nënvlerësuar, e ngjashme me një ecje të shpejtë. Një studim madje sugjeron se këndimi është krahasueshëm me ecjen e moderuar në një rutine stërvitore për zemrën dhe mushkëritë.
Por përfitimet nuk janë vetëm fizike. Për njerëzit me sëmundje kronike, këndimi ofron një hapësirë ku ata fokusohen te çfarë mund të bëjnë, jo çfarë nuk munden. Në një kor, kujdestarët, pacientët dhe profesionistët shëndetësorë bëhen të gjithë thjesht… këngëtarë.
Një nga grupet që përfitojnë më shumë nga këndimi janë personat me sëmundje kronike respiratore. Keir Philip, një studiues i frymëmarrjes në Imperial College London, thekson se këndimi nuk i shëron këto sëmundje, por mund të përmirësojë ndjeshëm cilësinë e jetës. Ai ka përdorur një program frymëmarrjeje të zhvilluar së bashku me këngëtarë profesionistë për të ndihmuar pacientët me “long Covid” – dhe rezultatet treguan përmirësim të dukshëm në cilësinë e jetës dhe vështirësitë në frymëmarrje.
Megjithatë, këndimi në grup nuk është pa rreziqe, sidomos gjatë infeksioneve. Këndimi mund të shpërndajë më shumë grimca virale në ajër, siç u pa në shpërthimet e hershme të Covid-19. Prandaj, këshilla është e thjeshtë: nëse ke një infeksion respirator, më mirë mos shko atë javë në provë.
Ndoshta përfitimi më i jashtëzakonshëm i këndimit është ndihma që i jep trurit të rikuperohet nga dëmtimet. Rasti i ish-kongresmenes amerikane Gabrielle Giffords tregon se si kënga mund të ndihmojë në rigjallërimin e aftësive të të folurit pas dëmtimeve të rënda neurologjike. Metoda të ngjashme përdoren edhe për pacientët me goditje në tru, sepse këngët mundësojnë orë të tëra përsëritjeje të domosdoshme për krijimin e rrjeteve të reja neurale.
Këndimi gjithashtu nxit neuroplasticitetin, aftësinë e trurit për t’u përshtatur dhe riorganizuar. Ka teori se mund të ndihmojë edhe personat me rënie kognitive, sepse kërkon vëmendje të qëndrueshme, gjetje fjalësh dhe memorie verbale.
Megjithatë, studiuesit thonë se duhen studime më të mëdha dhe afatgjata për të vërtetuar nëse këndimi mund të ngadalësojë rënien kognitive. /Skyweb.al
