Shumë njerëz i kanë urryer lakrat e Brukselit që në fëmijëri për shkak të shijes së tyre të hidhur. Por kjo perime e vogël dhe e shëndetshme ka qenë në qendër të një programi shumvjeçar përmirësimi dhe përzgjedhjeje, me synimin e qartë, largimin e shijes së hidhur.
Aftësia e njeriut për të dalluar shijen e hidhur ka qenë jetike për mbijetesën, pasi shpesh lidhej me bimë helmuese. Prandaj nuk është çudi që lakrat e Brukselit kanë pasur për dekada një reputacion jo të mirë. Por koha ka ecur përpara dhe bashkë me të, edhe vetë lakrat.
A kanë ndryshuar vërtet lakrat e Brukselit?
Lakrat e Brukselit konsiderohen ndër perimet më festive. Edhe pse rriten gjatë gjithë vitit, rreth një e katërta e shitjeve vjetore realizohen në dy javët para Krishtlindjeve, të paktën në Mbretërinë e Bashkuar.
Megjithatë, fama e tyre nuk ka qenë kurrë festive, shije e hidhur dhe efekte anësore jo fort të këndshme. Por jo të gjithë i përjetojnë njësoj shijet. Disa njerëz kanë dy kopje të një gjeni të quajtur TAS2R38, që i bën më të ndjeshëm ndaj hidhësisë. Pavarësisht kësaj, shitjet e lakrave janë rritur ndjeshëm vitet e fundit dhe sot gati dy të tretat e njerëzve thonë se i pëlqejnë. Ndoshta ata që i mbanin mend si fëmijë tani po i rizbulojnë si të rritur sepse lakrat kanë evoluar.
A janë lakrat problemi, apo ne?
Alan Steven, fermer pranë St Andreës në Skoci, thotë se kërkesa për lakra fillon në shtator dhe rritet ndjeshëm para Krishtlindjeve. Ai kultivon rreth gjashtë varietete të ndryshme, secila me kohë të ndryshme korrjeje dhe shije paksa të ndryshme.
Prej rreth 25 vitesh, Steven ka punuar për të ulur hidhësinë e lakrave, duke eksperimentuar me metoda të ndryshme bujqësore. Megjithatë, për tregun, pamja dhe rezistenca ndaj sëmundjeve janë po aq të rëndësishme sa shija.
Një faktor vendimtar, sipas tij, është ngrica. “Perimet nuk arrijnë shijen e tyre më të mirë pa kaluar një ngricë,” thotë ai. Disa bimë prodhojnë një lloj “antifrizi” natyror për të mbijetuar në të ftohtë, i cili u jep atyre një shije më të ëmbël.
Paralelisht me punën e fermerëve, përmirësimi ka ardhur edhe nga laboratorët. Përmes përzgjedhjes së kujdesshme gjenetike, studiuesit kanë arritur të ulin ndjeshëm shijen e hidhur të lakrave.
Procesi nis me varietete shumë të ndryshme, përfshirë lloje lokale të kultivuara prej më shumë se 100 vitesh. Këto më pas analizohen për tipare si shija, struktura kimike dhe rezistenca. Fillimisht bëhen teste shijeje, të kombinuara me analiza biokimike.
Kur gjendet një bimë me shije të mirë, ajo kryqëzohet me një tjetër që ka rendiment të lartë ose rezistencë ndaj dëmtuesve. Ky proces përsëritet për disa breza dhe mund të zgjasë deri në 12 vjet për të krijuar një varietet të ri.
Por ulja e hidhësisë nuk është e thjeshtë. Shpesh, shija e hidhur lidhet me mbrojtjen natyrore të bimës kundër insekteve. Duke i bërë lakrat më të ëmbla, ato mund të bëhen edhe më të prekshme ndaj dëmtuesve. Prandaj, përzgjedhja kërkon ekuilibër.
Së fundmi, në Angli ka hyrë në fuqi një ligj i ri që lejon kultivimin e bimëve të modifikuara përmes redaktimit gjenetik. Kjo teknologji lejon ndryshime shumë të sakta brenda ADN-së së bimës, pa shtuar gjene të huaja.
Edhe pse fokusi kryesor është rritja e produktivitetit dhe rezistencës ndaj ndryshimeve klimatike, shija mbetet një faktor i rëndësishëm. Historia e bujqësisë tregon se njerëzit kanë përzgjedhur gjithmonë për shije më të mire, mjafton të përmendim mollët, me mbi 2 mijë varietete.
Ndërkohë, mitet për lakrat e Brukselit vazhdojnë. “Shumë nga hidhësia varet nga mënyra se si gatuhen,” thotë Steven. “Njerëzit i provojnë keq në fëmijëri dhe nuk u japin më një shans.”
Përshtatur nga BBC
/Skyweb.al
