Dy kimikate të përdorura për ta bërë plastikën më fleksibël lidhen me gati 2 milion lindje të parakohshme dhe 74,000 vdekje të foshnjave të porsalindura në mbarë botën në vitin 2018, sipas një studimi të ri.
Një foshnjë konsiderohet e lindur para kohe kur lind para javës së 37-të të shtatzënisë. Rreth 1 në 10 foshnja në SHBA ka lindur para kohe në vitin 2024, sipas raportit “March of Dimes” të marsit 2025.
“Foshnjat që mbijetojnë mund të kenë probleme me frymëmarrjen, vështirësi në ushqyerje, paralizë cerebrale, vonesa në zhvillim, probleme me shikimin dhe dëgjimin,” sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC).
Dy kimikatet në studim, Di-2-etilheksil ftalati (DEHP) dhe një i afërm i tij, diisononil ftalati (DiNP), bëjnë pjesë në një familje kimikatesh sintetike të quajtura ftalate.
Ftalatet dihet se ndërhyjnë në mekanizmin e trupit për prodhimin e hormoneve, i njohur si sistemi endokrin, dhe janë “të lidhura me probleme zhvillimore, riprodhuese, të trurit, të sistemit imunitar dhe të tjera,” sipas Institutit Kombëtar të Shëndetit Mjedisor. Edhe ndërprerjet e vogla hormonale mund të shkaktojnë “efekte të rëndësishme zhvillimore dhe biologjike,” thekson institucioni.
“Kjo është një klasë e rrezikshme kimikatesh,” tha Dr. Leonardo Trasande, autori kryesor i studimit të ri dhe profesor i pediatrisë në NYU Langone.
“Në kontekstin e të gjitha përpjekjeve që po bëjmë për të pasur më shumë lindje në Shtetet e Bashkuara, duhet të sigurohemi gjithashtu që foshnjat të lindin të shëndetshme,” tha ai.
“Këto të dhëna mbështesin më tej përpjekjet për të negociuar një traktat për plastikën që kufizon kimikatet problematike të përdorura zakonisht në plastikë,” shtoi ai.
Këshilli Amerikan i Kimisë deklaroi për CNN se Agjencia Amerikane për Mbrojtjen e Mjedisit (EPA) ka kryer një vlerësim të plotë të rrezikut për DiNP dhe ka arritur në përfundimin se ai nuk paraqet “rrezik të paarsyeshëm për shëndetin e njeriut për konsumatorët, popullsinë e përgjithshme apo mjedisin.”
Këshilli nuk dha koment për DEHP.
Kimikate “kudo”
Ftalatet shpesh quhen kimikate “kudo”, sepse përdoren në shumë produkte të përditshme. Ato i japin fleksibilitet lodrave të fëmijëve, materialeve artistike, enëve për ruajtjen e ushqimit, dyshemeve vinil, perdeve të dushit, tubave të kopshtit, pajisjeve mjekësore dhe shumë të tjerave.
Ftalatet ndihmojnë gjithashtu në shpërndarjen e aromave në produkte të kujdesit personal si deodorantë, manikyrë, parfume, xhel flokësh, shampo, sapunë dhe kremra trupi.
“Këto janë aditivë që përdoren edhe në plastikat mbështjellëse për ushqim,” tha Trasande.
Studimet kanë lidhur ftalatet me probleme riprodhuese si deformime gjenitale dhe moszbritje të testikujve tek foshnjat meshkuj, si dhe me numër më të ulët spermatozoidesh dhe nivele më të ulëta testosteroni tek meshkujt e rritur.
Ato janë lidhur gjithashtu me obezitet tek fëmijët, astmë, probleme kardiovaskulare dhe kancer.
Një studim i vitit 2021, ku bashkëautor ishte Trasande, zbuloi se ftalatet mund të kontribuojnë në 91,000 deri në 107,000 vdekje të parakohshme çdo vit tek personat 55–64 vjeç në SHBA. Personat me nivelet më të larta të ftalateve kishin rrezik më të lartë vdekjeje nga çdo shkak, sidomos nga sëmundjet e zemrës.
Si mund të kontribuojnë këto kimikate në lindjet e parakohshme dhe vdekjet e foshnjave? Edhe pse nevojiten më shumë kërkime, shkencëtarët kanë disa ide.
“Një mekanizëm është ndërhyrja në funksionin e placentës, e cila është treguar se ndikohet nga ftalatet dhe kimikate të tjera që prishin sistemin endokrin,” tha Jane Muncke, drejtuese shkencore e një organizate në Zvicër.
“Ironikisht, foshnjat e lindura para kohe ekspozohen edhe më shumë ndaj plastikës, pasi repartet neonatale përdorin shumë pajisje plastike,” shtoi ajo.
“Ky është një kujtesë e fortë se inovacioni për materiale më të sigurta, sidomos në kujdesin shëndetësor, është urgjent dhe duhet të jetë prioritet për politikëbërësit dhe sipërmarrësit.”
Studimi i ri, i publikuar të martën në revistën eClinicalMedicine, analizoi efektet e DEHP dhe DiNP në mbi 200 vende dhe territore në vitin 2018. Të dhënat u morën nga anketa të mëdha kombëtare në Kanada, Evropë dhe SHBA, si dhe nga vlerësime në rajone që nuk mbledhin të dhëna të tilla. /skyweb.al
