Një vaksinë eksperimentale që synon të parandalojë zhvillimin e kancerit përpara se të shfaqet ka nisur të testohet te njerëzit, duke hapur një perspektivë të re në luftën kundër një prej sëmundjeve më të rënda në botë.
Kompania amerikane Moderna, në bashkëpunim me Universitetin e Oksfordit, ka zhvilluar një vaksinë të bazuar në teknologjinë mRNA, e cila synon të trajnojë sistemin imunitar për të identifikuar dhe shkatërruar qelizat jonormale përpara se ato të shndërrohen në tumore kancerogjene.
Vaksina, e njohur me emrin mRNA-4194, po testohet fillimisht te personat me sindromën Lynch, një çrregullim gjenetik i trashëguar që rrit ndjeshëm rrezikun e zhvillimit të disa llojeve të kancerit.
Sipas Universitetit të Oksfordit, kjo sindromë prek afërsisht një në 300 persona në botë, ndërsa te disa individë rreziku i zhvillimit të kancerit gjatë jetës mund të arrijë deri në 80%.
Personat me këtë sindromë janë veçanërisht të rrezikuar nga kanceri i zorrës së trashë dhe ai i endometrit, por gjithashtu kanë probabilitet më të lartë për tumore në vezore, stomak, pankreas dhe prostatë.
Studimi klinik, i quajtur INTERCEPT-Lynch, ka nisur në Universitetin e Oksfordit, pasi mori autorizimin nga autoriteti britanik përgjegjës për sigurinë e barnave.
Personi i parë që mori vaksinën eksperimentale ishte Sarah Ewart, një grua 53-vjeçare nga Oksfordi, e cila jeton prej 24 vitesh me diagnozën e sindromës Lynch.
Vaksinimi i saj u konfirmua më 3 gusht 2026 nga Qendra Kërkimore Biomjekësore NIHR e Oksfordit.
Si funksionon vaksina që synon të parandalojë kancerin?
Ndryshe nga trajtimet tradicionale, të cilat përdoren pasi tumori është zhvilluar, vaksina e re synon të ndërhyjë në fazat më të hershme biologjike të sëmundjes.
Sindroma Lynch shkaktohet nga ndryshime gjenetike që dobësojnë aftësinë e qelizave për të riparuar gabimet që krijohen gjatë kopjimit të ADN-së.
Me kalimin e kohës, këto gabime grumbullohen dhe mund të çojnë në krijimin e qelizave kancerogjene.
Megjithatë, disa prej këtyre ndryshimeve krijojnë proteina jonormale që sistemi imunitar mund t’i njohë si objektiva për t’u sulmuar.
Pikërisht këtë mekanizëm synon të shfrytëzojë vaksina e Moderna-s.
Përmes teknologjisë mRNA, ajo i jep sistemit imunitar udhëzime për të njohur ndryshimet e hershme që shfaqen në qelizat me potencial kancerogjen, duke synuar eliminimin e tyre përpara formimit të tumorit.
Nëse kjo strategji rezulton e suksesshme, ajo mund të ndryshojë mënyrën se si mjekësia i qaset parandalimit të disa formave të kancerit.
Testimet zgjerohen në vitin 2027
Studimi ndodhet aktualisht në fazën e parë klinike, ku shkencëtarët po vlerësojnë sigurinë e vaksinës, dozën e përshtatshme dhe aftësinë e saj për të shkaktuar një përgjigje imunitare.
Faza e dytë e testimeve pritet të nisë gjatë vitit 2027, me përfshirjen e më shumë vullnetarëve dhe qendrave të tjera kërkimore në Mbretërinë e Bashkuar.
Të dhënat e para mbi sigurinë dhe reagimin imunitar do të shërbejnë për të përcaktuar hapat e mëtejshëm, por studiuesit nuk kanë konfirmuar ende një datë për publikimin e rezultateve të efikasitetit parandalues.
Drejtuesi i studimit, profesori David Church, ka shpjeguar se qëllimi është të reduktohet rreziku i zhvillimit të kancerit te personat që kanë një predispozitë të lartë gjenetike.
Një tjetër vaksinë e Moderna-s uli me 42% rrezikun e rikthimit të kancerit
Zhvillimi i vaksinës parandaluese vjen në një periudhë kur Moderna po regjistron rezultate premtuese edhe në trajtimin e pacientëve që kanë pasur tashmë kancer.
Më 22 tetor 2026, kompania amerikane dhe partneri i saj Merck publikuan rezultatet e fazës së tretë të një studimi klinik mbi një vaksinë tjetër të personalizuar kundër melanomës, një formë agresive e kancerit të lëkurës.
Në studimin me 1,137 pacientë, kombinimi i vaksinës mRNA-4157 me imunoterapinë Keytruda uli me 42% rrezikun relativ të rikthimit të kancerit ose vdekjes, krahasuar me pacientët që morën vetëm imunoterapinë.
Pas dy vitesh ndjekjeje, 82.2% e pacientëve që morën kombinimin e dy trajtimeve nuk kishin përjetuar rikthim të sëmundjes, kundrejt 70% të pacientëve që morën vetëm Keytruda.
Megjithatë, bëhet fjalë për dy vaksina të ndryshme. Rezultatet e melanomës lidhen me parandalimin e rikthimit të një kanceri pas ndërhyrjes kirurgjikale, ndërsa mRNA-4194 synon të parandalojë zhvillimin fillestar të kancerit te personat me rrezik të lartë gjenetik.
Pavarësisht potencialit të madh, shkencëtarët theksojnë se vaksina parandaluese është ende eksperimentale dhe nuk ka prova klinike që ajo mund të ndalojë realisht shfaqjen e kancerit.
Nëse studimet e ardhshme konfirmojnë sigurinë dhe efektivitetin e saj, teknologjia mRNA mund të hapë një kapitull të ri në mjekësi, duke e zhvendosur luftën kundër disa tumoreve nga trajtimi pas diagnostikimit drejt parandalimit përpara se sëmundja të zhvillohet.
Burimi: Universiteti i Oksfordit, NIHR Oxford Biomedical Research Centre, Moderna dhe Merck.
