Bota po hyn sërish në një cikël të rrezikshëm ekonomik që historikisht ka prodhuar proteksionizëm, tensione politike dhe kriza të mëdha financiare.
Paralajmërimi vjen nga një analizë e publikuar nga Financial Times, e cila argumenton se ekonomia globale po rikthen të njëjtat çekuilibrime që paraprinë krizat e dekadave të kaluara.
Në qendër të problemit qëndron ndarja e botës në dy kampe ekonomike. Nga njëra anë janë vende si China, Germany dhe Japan, të cilat eksportojnë dhe kursejnë shumë më tepër sesa konsumojnë.
Nga ana tjetër qëndron United States, që vazhdon të konsumojë më shumë sesa prodhon dhe të mbajë mbi supe borxhin dhe çekuilibrat e sistemit global.
Sipas analizës, kjo formulë nuk është e re. Në vitet ’80 zemërimi ekonomik u drejtua ndaj Japonisë dhe më pas shpërtheu një krizë financiare.
Në vitet 2000, i ashtuquajturi “shoku i Kinës” krijoi tensione të mëdha tregtare dhe përfundoi me krizën financiare globale të vitit 2008.
Tani, në vitet 2020, proteksionizmi është rikthyer fuqishëm, sidomos në SHBA, ndërsa ekonomistët paralajmërojnë se kriza e ardhshme mund të mos jetë larg.
Financial Times shkruan se dallimi kryesor nga kriza e vitit 2008 është se atëherë problemi lidhej kryesisht me borxhin privat dhe sektorin financiar amerikan, ndërsa sot barra kryesore po bie mbi vetë shtetin amerikan.
Borxhi publik i SHBA-së është rritur ndjeshëm, tregjet financiare konsiderohen të mbivlerësuara dhe nervozizmi i investitorëve po shtohet. Sipas ekonomistëve, nëse sistemi global pëson një tronditje të re, ekziston rreziku që shpërthimi të nisë pikërisht nga Amerika.
Analiza argumenton se tregtia, financat dhe proteksionizmi janë të lidhura ngushtë me njëra tjetrën. Në rastin e Kinës, niveli i ulët i konsumit të brendshëm detyron ekonominë të mbështetet tek eksportet masive. Kjo krijon suficite gjigante tregtare, ndërsa në anën tjetër SHBA detyrohet të konsumojë dhe të marrë borxh për të mbajtur ekuilibrin global.
Me fjalë të thjeshta, suficiti i një ekonomie është deficiti i një ekonomie tjetër.
Sipas analizës, ky model nuk mund të vazhdojë pafundësisht. Rreziku i parë është rritja e proteksionizmit. Politikat agresive tregtare të Donald Trump, tarifat ndaj importeve dhe tensionet me Kinën konsiderohen si pasojë direkte e këtyre çekuilibrimeve.
Por rreziku më i madh mbetet financiar. Nëse SHBA vazhdon të financojë ekonominë globale përmes borxhit, ndërsa ekonomitë eksportuese vazhdojnë të mbështeten tek konsumi amerikan, sistemi mund të arrijë në një pikë këputjeje.
Financial Times paralajmëron gjithashtu për tre “iluzione” që sipas saj po pengojnë zgjidhjen e problemit.
I pari është ideja se deficiti tregtar amerikan mund të zgjidhet vetëm me tarifa apo me manipulim të kursit të këmbimit. Sipas analizës, SHBA duhet të adresojë edhe deficitin e madh buxhetor të brendshëm.
I dyti është bindja se fajin e ka vetëm huamarrësi. Ekonomistët argumentojnë se nëse Amerika ul shpenzimet, ndërsa Kina dhe Europa nuk rrisin konsumin e tyre të brendshëm, bota mund të futet në ngadalësim ekonomik.
I treti është mentaliteti merkantilist, ideja se një vend bëhet i pasur vetëm duke eksportuar më shumë sesa importon. Sipas FT, kjo qasje krijon tensione politike dhe zemërim social në vendet që humbin industri dhe vende pune.
Analiza arrin në përfundimin se zgjidhja teorike është e njohur prej kohësh. SHBA duhet të ulë deficitin publik, Kina duhet të rrisë konsumin e brendshëm, ndërsa Europa duhet të mbështetet më shumë tek kërkesa e saj e brendshme dhe më pak tek eksportet.
Megjithatë, Financial Times shprehet pesimiste për mundësinë që këto masa të zbatohen në kohë. Sipas saj, epoka e populizmit, nacionalizmit ekonomik dhe vendimeve politike afatshkurtra e bën shumë të vështirë koordinimin global.
Për këtë arsye, përfundimi i analizës është i qartë: nëse bota nuk arrin të shmangë krizën e ardhshme, atëherë të paktën duhet të përgatitet për të që tani. /FT
