Pastrimi i parave në Shqipëri nuk po bëhet më vetëm përmes depozitimeve cash, blerjes së apartamenteve apo investimeve të zakonshme në prona. Raporti Vjetor 2025 i Agjencisë së Inteligjencës Financiare tregon se praktikat janë bërë më të sofistikuara, më ndërkombëtare dhe më të vështira për t’u gjurmuar. Por e njëjta panoramë tregon edhe se institucionet kanë nisur të kapin më mirë gjurmët e këtyre skemave, duke ndjekur lëvizjen e parave nga bankat, noterët, kompanitë, POS-et, kartat e huaja dhe strukturat offshore.
Gjatë vitit 2025, në AIF janë dërguar 1,759 raporte të aktivitetit të dyshimtë, me rritje rreth 8 për qind krahasuar me vitin 2024. Bankat, noterët dhe shoqëritë e transfertave mbeten burimet kryesore të raportimeve, por në raport bie në sy edhe rritja e raportimeve nga zyrat e këmbimit valutor, Tatimet dhe institucionet e mikrokredisë. Kjo tregon se sistemi i sinjalizimit po zgjerohet dhe se dyshimet nuk kufizohen më vetëm te kanalet tradicionale bankare.
Pasuritë e paluajtshme vijojnë të jenë një nga rrugët kryesore për futjen e parave me burim të paqartë në ekonomi. Në një nga rastet e evidentuara, AIF përshkruan blerje tokash me çmime shumë të ulëta dhe rishitje brenda pak muajsh me vlera disa herë më të larta. Një tokë arë prej 6,200 metrash katrorë ishte blerë për 30 mijë euro dhe më pas ishte shitur për 423 mijë euro. Një tjetër sipërfaqe prej 1,850 metrash katrorë ishte blerë për 15 mijë euro dhe më pas ishte shitur për 180 mijë euro.
Kjo është një nga format më të qarta se si paraja e dyshimtë mund të marrë pamjen e një fitimi të ligjshëm. Prona blihet me një çmim të ulët, rishitet me një çmim shumë më të lartë dhe diferenca shfaqet në dokumente si fitim nga tregu imobiliar. Në letër duket si transaksion normal, por diferencat e mëdha dhe koha e shkurtër mes blerjes dhe shitjes ngrenë dyshime për burimin real të parave.
Në një tjetër rast, raporti përmend një ish-punonjës shtetëror, të dënuar më parë për korrupsion dhe shpërdorim detyre, i cili kishte prenotuar pasuri të paluajtshme në vlerë totale 155 mijë euro, përfshirë apartament, poste parkimi dhe njësi. Fondet për këto blerje ishin krijuar përmes depozitimeve dhe transfertave nga persona të tretë në vlerën 140 mijë euro, të paraqitura si dhurime, hua apo likuidime borxhesh, por me lidhje të paqarta mes palëve.
Por raporti tregon se skemat nuk ndalen më te prona. Një nga sinjalet më domethënëse të sofistikimit është përdorimi i fondeve offshore dhe investimi në vepra arti. AIF evidenton një rast ku dy shtetase me shtetësi shqiptare dhe kombësi të huaj kishin kryer blerje pasurish të paluajtshme dhe veprash arti në Shqipëri, duke përdorur fonde të ardhura nga juridiksione dhe biznese të regjistruara në vende me lehtësi fiskale.
Ky është një nivel tjetër i pastrimit të parave. Veprat e artit janë të vështira për t’u vlerësuar me saktësi, ndërsa kompanitë offshore e bëjnë më të vështirë gjurmimin e burimit real të fondeve. Sipas AIF, dyshimet lidhen me përdorimin e kompanive të regjistruara në vende me lehtësi fiskale për fshehjen e origjinës së parave, me lidhje familjare me persona të përfshirë në aktivitet kriminal dhe me qarkullimin e fondeve në disa juridiksione.
Një tjetër formë e re lidhet me bizneset digjitale. AIF ka evidentuar 11 kompani të regjistruara në Shqipëri në fushën e marketingut online, të cilat kanë përfituar 3.74 milionë euro transferta nga vende të ndryshme të Europës dhe Azisë. Raporti nuk përdor shprehimisht termin call center, por aktiviteti “marketing online” është një nga format ku në Shqipëri janë regjistruar shpesh struktura që ofrojnë shërbime telefonike dhe digjitale për klientë jashtë vendit.
AIF konstatoi se këto kompani kishin lidhje mes tyre, ushtronin të njëjtin aktivitet dhe përfshinin të njëjtët individë në role të ndryshme si administratorë, ortakë apo përfaqësues. Një tjetër element dyshimi ishte jetëgjatësia e shkurtër e tyre. Kompanitë ishin regjistruar gjatë vitit 2024 dhe brenda gjashtë muajve, ose brenda të njëjtit vit, rezultonin të çregjistruara.
Nga komunikimi me njësi partnere të inteligjencës financiare në 7 vende, AIF evidentoi qarkullim fondesh shumë herë më të lartë se deklarimet, përdorim të llogarive për qëllime tranzitore dhe transferim të fondeve drejt shteteve të tjera menjëherë pas kreditimit. Disa prej këtyre subjekteve janë referuar më pas për fshehje të ardhurash dhe mospagim taksash.
Një tjetër rast tregon se pastrimi i parave po zhvendoset edhe drejt pagesave elektronike. Një kompani shqiptare vendosi në punë dy terminale POS dhe përdori një kartë bankare belge për të kredituar llogarinë me 96 mijë euro, nga të cilat 83 mijë euro u tërhoqën menjëherë. Më pas u kreditua edhe shuma 152 mijë euro, ndërsa kompania tentoi të kalonte edhe 790 mijë euro të tjera. Transaksionet u bllokuan nga Mastercard International.
Në total, bëhej fjalë për transaksione të kryera dhe të tentuara në vlerë rreth 1 milion euro. Për t’i justifikuar, kompania kishte paraqitur fatura tatimore dhe një marrëveshje me një subjekt belg, ku pretendoheshin shërbime eskorte, makina me qira dhe makina VIP me qira, me vlerë totale kontrate 2.5 milionë euro.
Kjo tregon se krimi financiar po përpiqet të përdorë instrumente gjithnjë e më moderne. Terminalet POS, kartat e huaja, kontratat ndërkombëtare, kompanitë e shërbimeve digjitale, kompanitë offshore dhe veprat e artit nuk janë më elementë periferikë. Ato po shfaqen si pjesë e mënyrave të reja për të qarkulluar, fshehur dhe justifikuar fonde me burim të paqartë.
Megjithatë, raporti tregon edhe anën tjetër të historisë. Ndërsa krimi po bëhet më i zgjuar, edhe institucionet po rrisin aftësinë për të ndjekur paranë. Gjatë vitit 2025, AIF ka dërguar 269 raste në organet ligjzbatuese dhe institucione të tjera, përfshirë 32 raste në SPAK, 24 në prokuroritë e rretheve, 133 në Polici dhe 80 në Tatime. Rritja më e fortë lidhet me rastet e dërguara në Tatime, për dyshime mbi evazion fiskal, fshehje të ardhurash dhe shkelje të tjera të legjislacionit tatimor.
Edhe klasifikimi i veprave të origjinës tregon një ndryshim të rëndësishëm. Rastet në fushën e tatim-taksave dhe evazionit fiskal arritën në 85 gjatë vitit 2025, nga 31 një vit më parë. Ndërkohë, krimet në fushën e narkotikëve, mashtrimet dhe rastet me precedentë penalë mbeten pjesë e rëndësishme e panoramës së pastrimit të parave.
Në këtë kuptim, raporti i AIF nuk tregon vetëm se krimi financiar është sofistikuar. Ai tregon edhe se gjurmimi i parave po bëhet më i strukturuar. Paraja e dyshimtë nuk po shihet më vetëm kur hyn në bankë, por edhe kur fshihet pas një kontrate prone, një kompanie digjitale, një karte të huaj, një vepre arti apo një kompanie offshore.
Për Shqipërinë, kjo është një sfidë e dyfishtë. Nga njëra anë, format e pastrimit të parave po bëhen më komplekse dhe më të lidhura me tregjet ndërkombëtare. Nga ana tjetër, institucionet po detyrohen të ndjekin të njëjtën rrugë, duke kaluar nga kontrolli klasik te analiza financiare, bashkëpunimi ndërkombëtar dhe hetimi i zinxhirëve të fshehtë të transaksioneve. /skyweb.al
