Sëmundjet e zemrës dhe të qarkullimit të gjakut mbeten shkaku kryesor i vdekjeve në Shqipëri. Sipas raportit të fundit të INSTAT për vitin 2025, më shumë se gjysma e vdekjeve në vend, 52,9%, kanë ardhur nga sëmundjet e aparatit të qarkullimit të gjakut. Pas tyre renditen “simptoma, shenja dhe sëmundje të papërcaktuara mirë” me 20,9%, ndërsa tumoret zënë vendin e tretë me 15,3% të totalit të vdekjeve.
Në vitin 2025, në Shqipëri u regjistruan 21.394 vdekje, me një rënie prej 3,2% krahasuar me vitin 2024, kur ishin regjistruar 22.102 vdekje. Edhe norma bruto e vdekshmërisë ra në 910,5 vdekje për 100 mijë banorë, nga 929,8 që ishte një vit më parë.
Raporti tregon se 96,7% e vdekjeve kanë ardhur nga shkaqe natyrale. Ndërkohë, 2,2% janë shkaktuar nga aksidentet, 0,9% nga vetëvrasjet dhe 0,2% nga vrasjet. Ajo që bie në sy është rritja e peshës së aksidenteve me 0,3 pikë përqindje krahasuar me vitin 2024.
Brenda grupit të sëmundjeve të qarkullimit të gjakut, peshën më të madhe e mbajnë sëmundjet kronike të zemrës me 42,2%, të ndjekura nga sëmundjet ishemike të zemrës me 22,4% dhe sëmundjet e enëve të trurit me 18,8%. Kjo tregon se vdekshmëria në Shqipëri vijon të dominohet nga sëmundjet kronike, të lidhura kryesisht me moshën, stilin e jetesës, diagnostikimin dhe trajtimin afatgjatë.
Në vendin e dytë janë vdekjet e klasifikuara si “simptoma, shenja dhe sëmundje të papërcaktuara mirë”, me 20,9% të totalit. Brenda këtij grupi, vdekjet nga pleqëria përbëjnë 72,9%. Kjo kategori tregon peshën e madhe të moshimit në vdekshmërinë e përgjithshme, por njëkohësisht lë hapësirë për debat mbi nivelin e saktësisë në përcaktimin e shkakut final të vdekjes.
Tumoret renditen në vendin e tretë. Sipas INSTAT, brenda këtij grupi më të shpeshtat janë tumoret malinje të aparatit të tretjes me 35,5%, tumoret malinje të aparatit të frymëmarrjes me 23,3% dhe tumoret malinje të organeve urogjenitale me 14,3%.
Dallimet mes burrave dhe grave janë të dukshme. Sëmundjet e qarkullimit të gjakut janë shkaku kryesor për të dyja gjinitë, por zënë peshë më të lartë te femrat, me 54,5% të vdekjeve, kundrejt 51,6% te meshkujt. Nga ana tjetër, tumoret janë më të shpeshta si shkak vdekjeje te meshkujt, me 17,5%, krahasuar me 12,8% te femrat.
Pjesa më shqetësuese e raportit lidhet me moshat e reja. Për grupmoshën 20-44 vjeç, shkaku kryesor i vdekjeve nuk janë tumoret apo pleqëria, por dëmtimet traumatike dhe helmimet, që zënë 33,3% të vdekjeve. Në këtë grupmoshë, sëmundjet e aparatit të qarkullimit të gjakut renditen të dytat me 30,1%.
Ky tregues e zhvendos problemin nga sëmundjet kronike te rreziku i jashtëm për moshat aktive. Dëmtimet traumatike dhe helmimet përfshijnë ngjarje si aksidentet rrugore, aksidentet në punë, rëniet, dëmtimet nga zjarri, transporti apo faktorë të tjerë fizikë dhe mjedisorë. Pra, për të rinjtë dhe të rriturit në moshë pune, vdekshmëria lidhet më shumë me sigurinë, aksidentet dhe traumën sesa me sëmundjet e moshës së vjetër.
Edhe te grupmosha 0-19 vjeç, sëmundjet e aparatit të qarkullimit të gjakut dalin si shkaku kryesor i vdekjeve me 28,5%, të ndjekura nga sëmundjet që shfaqen në periudhën rreth lindjes me 22,2%. Ndërkohë, vdekshmëria foshnjore mbeti në nivelin 4,7 për 1.000 lindje të gjalla, njësoj si në vitin 2024, ndërsa numri i vdekjeve foshnjore ra lehtë nga 110 në 106.
Në total, raporti i INSTAT jep një panoramë të qartë: shqiptarët vdesin kryesisht nga sëmundjet e zemrës dhe qarkullimit të gjakut, tumoret mbeten shkaku i tretë më i madh, ndërsa te moshat e reja rreziku kryesor vjen nga traumat dhe helmimet.
Kjo e bën vdekshmërinë në Shqipëri një problem të dyfishtë: te të moshuarit dominon barra e sëmundjeve kronike, ndërsa te moshat aktive rritet pesha e aksidenteve dhe dëmtimeve të parandalueshme. /skyweb.al
