Një kapuçino e porositur në orën 22:30 mund të mjaftojë që në një restorant në Romë të ndalen pirunët dhe të kthehen kokat nga tavolina juaj. Për shumë turistë kjo është vetëm një zgjedhje personale, por për italianët përbën thyerje të një prej rregullave më të njohura të kulturës së tyre gastronomike.
Miliona vizitorë udhëtojnë çdo vit drejt Italisë edhe për kuzhinën e saj, por jo të gjithë i njohin zakonet që përcaktojnë mënyrën se si porositen dhe konsumohen ushqimet. Gatimet italiane mund të jenë të famshme në të gjithë botën, por kultura e tryezës mbetet e lidhur fort me traditën, rajonin dhe respektimin e një rendi të caktuar.
Kuzhina italiane mbështetet përgjithësisht te përbërës të freskët, vendas dhe sezonalë, jo te përdorimi i tepërt i erëzave. Edhe vakti nuk shihet vetëm si mënyrë për t’u ushqyer, por si një ritual shoqëror që duhet shijuar pa nxitim.
Për këtë arsye, BBC rendit shtatë gabime të zakonshme që turistët duhet të shmangin në restorantet italiane.
Mos porositni kapuçino pas mëngjesit
Kapuçinoja lidhet pothuajse gjithmonë me mëngjesin italian, i cili zakonisht përbëhet nga një briosh ose një ëmbëlsirë e vogël.
Italianët e konsiderojnë qumështin dhe shkumën e kapuçinos tepër të rënda për t’u konsumuar gjatë ose pas një vakti të kripur. Pas drekës apo darkës zakonisht porositet një ekspres ose një kafe makiato.
Rregulli më i sigurt për turistët është që të mos kërkojnë kapuçino në restorant, veçanërisht në orët e vona të ditës.
Mos ndryshoni rendin tradicional të vakteve
Në një restorant italian, vaktet zhvillohen sipas një radhe të përcaktuar. Fillimisht vjen antipasto, më pas primo, që zakonisht përfshin makarona ose rizoto. Vijon secondo, pjata kryesore me mish ose peshk, së bashku me contorni, pra garniturat.
Në fund shërbehen ëmbëlsira, kafeja dhe, sipas dëshirës, një pije tretëse.
Nuk është e nevojshme të porositen të gjitha këto pjata, por italianëve u duket e pazakontë që ushqimet të kërkohen të gjitha njëkohësisht ose në një rend tjetër.
Edhe sallata zakonisht nuk hahet në fillim. Ajo shërbehet si garniturë pranë pjatës kryesore. Makaronat, ndërkohë, konsiderohen pjatë më vete dhe jo shoqëruese e mishit.
Mos përzieni peshkun me djathërat e fortë
Kuzhina italiane tradicionalisht ndan ushqimet e detit nga ato që lidhen me mishin dhe djathërat. Këto dy botë gastronomike janë zhvilluar veçmas dhe besohet se shijet e tyre të forta mund të konkurrojnë me njëra-tjetrën.
Për këtë arsye, parmixhanoja nuk hidhet zakonisht mbi makarona me molusqe, karkaleca apo prodhime të tjera deti.
Nëse vakti nis me një sallatë deti, është normale të vazhdojë me spaghetti alle vongole dhe më pas me peshk ose kallamarë. Kalimi te makarona me mish dhe më pas te mish derri do të konsiderohej një kombinim i çuditshëm.
Ka edhe receta tradicionale që bashkojnë prodhimet e detit me djathin, por ato janë përjashtime të menduara posaçërisht, jo një arsye për t’i shtuar djathë çdo pjate.
Mos kërkoni që pjata të ndryshohet plotësisht
Në shumë restorante italiane, recetat nuk trajtohen si baza që klienti mund t’i personalizojë sipas dëshirës. Përbërësit dhe format e makaronave përzgjidhen për të krijuar një ekuilibër të caktuar.
Makaronat e shkurtra, për shembull, kombinohen shpesh me salca të trasha dhe me copa, ndërsa format e gjata shoqërohen me salca më të buta ose kremoze.
Kërkesa për të zëvendësuar përbërësit kryesorë mund të shihet si cenim i recetës dhe si mosbesim ndaj zgjedhjes së shefit të kuzhinës.
Përjashtim bëjnë alergjitë, intolerancat dhe kufizimet ushqimore. Në këto raste është krejtësisht normale të kërkohet heqja e një përbërësi ose përgatitja e një pjate tjetër.
Mos kërkoni vetëm “ushqim italian”
BBC thekson se nuk ekziston vetëm një kuzhinë italiane e unifikuar. Gatimet ndryshojnë ndjeshëm nga një rajon në tjetrin, pasi Italia u bashkua si shtet relativisht vonë dhe zonat e saj ruajtën traditat e veçanta kulinare.
Në Napoli duhet provuar pica, ndërsa Bregu i Amalfit njihet për limonçelon e përgatitur me limonët vendas. Gjenova është vendlindja e pestos, kurse Roma lidhet me carbonara-n dhe cacio e pepe.
Firence njihet për bistecca alla fiorentina, ndërsa Venecia për bacari-t, baret tradicionale ku shërbehen cicchetti dhe aperitivë.
Pothuajse çdo qytet apo fshat ka një pjatë, produkt ose recetë karakteristike. Për këtë arsye, turistët këshillohen të pyesin për specialitetin e zonës në vend që të porosisin vetëm gatimet më të njohura ndërkombëtarisht.
Mos u përpiqni ta përfundoni vaktin me shpejtësi
Në Itali, dreka dhe darka janë përvoja shoqërore dhe mund të zgjasin disa orë. Mes pjatave lihet kohë për biseda, verë dhe pushim.
Në disa raste shërbehet edhe sorbet me limon për të freskuar shijen përpara vazhdimit të vaktit.
Këto pauza nuk konsiderohen vonesa në shërbim. Ato janë pjesë e mënyrës italiane të të ngrënit.
Nëse darka nis pas orës 21:00, nuk është e pazakontë që tavolina të mos lihet përpara mesnatës.
Mos e mbyllni vaktin pa provuar një amaro
Pas ëmbëlsirës dhe kafesë, një vakt tradicional mund të përfundojë me një gotë amaro.
Kjo pije e hidhur prodhohet me bimë aromatike, lëkura agrumesh, rrënjë ose lëvore arrash. Italianët e konsumojnë ngadalë dhe tradicionalisht besojnë se ndihmon tretjen pas një vakti të bollshëm.
Edhe amaro ndryshon sipas rajoneve. Vizitorët mund të pyesin restorantin për variantin vendas ose për një version artizanal.
Në fund, sipas BBC-së, respektimi i këtyre zakoneve nuk ka të bëjë vetëm me shmangien e vështrimeve të habitura nga tavolinat përreth. Ai i ndihmon turistët të kuptojnë më mirë kulturën italiane, ku ushqimi, koha dhe shoqëria janë pjesë e së njëjtës përvojë.
