Irlanda po përjeton një nga kontradiktat më të mëdha ekonomike në Europë. Ndërsa të dhënat zyrtare tregojnë rënien më të fortë të Prodhimit të Brendshëm Bruto në historinë e vendit, tregu i punës dhe aktiviteti i përditshëm ekonomik vijojnë të mbeten të forta.
Në tremujorin e parë të vitit, GDP-ja irlandeze ra me 12%, duke regjistruar tkurrjen më të madhe tremujore që nga nisja e matjeve statistikore.
Rënia ndikoi edhe në të dhënat e Eurozonës. Vlerësimi fillestar për një rritje prej 0.1% u korrigjua në një tkurrje prej 0.2%, për shkak të peshës së madhe që Irlanda ka në llogaritë europiane.
Megjithatë, situata në terren paraqitet krejt ndryshe. Restorantet dhe dyqanet vijojnë të kenë aktivitet, transporti regjistron fluks të lartë dhe bizneset vazhdojnë të kërkojnë punonjës.
Papunësia qëndron nën nivelin 5%, çka konsiderohet praktikisht si punësim i plotë.
Në shumë sektorë, gjetja e një vendi pune mund të jetë çështje ditësh. Një somelier 25-vjeçar nga Argjentina, i zhvendosur së fundmi në Dublin, arriti të punësohej brenda tri ditësh, edhe pse nuk kishte eksperiencë të mëparshme në sektor dhe nuk njihte mirë anglishten.
Shpjegimi për këtë kontradiktë lidhet me rolin e jashtëzakonshëm të kompanive shumëkombëshe në ekonominë irlandeze.
Më shumë se një mijë kompani të huaja, kryesisht amerikane, kanë vendosur operacionet e tyre europiane në Irlandë.
Lëvizjet e të drejtave të pronësisë intelektuale, ndryshimet kontabël dhe zhvendosja e fitimeve mund të shkaktojnë luhatje të mëdha në GDP, pa sjellë domosdoshmërisht ndryshime të ngjashme në ekonominë reale.
Pikërisht për këtë arsye, ekonomisti Paul Krugman e përshkroi Irlandën në vitin 2016 si një “ekonomi zanash”, pasi vendi raportoi rritje prej 25% brenda një viti.
Autoritetet irlandeze pranojnë se GDP-ja nuk është një tregues i besueshëm për matjen e aktivitetit të brendshëm.
Kompanitë shumëkombëshe përbëjnë rreth gjysmën e GDP-së, por një pjesë e madhe e fitimeve të tyre transferohet jashtë vendit.
Për të korrigjuar këtë shtrembërim, Irlanda ka krijuar një tregues alternativ, të ardhurat kombëtare bruto të modifikuara, por ai publikohet vetëm një herë në vit dhe nuk krahasohet lehtë me vendet e tjera.
Pavarësisht forcës së tregut të punës, ekonomia irlandeze përballet me probleme serioze.
Irlanda është vendi i dytë më i shtrenjtë në Bashkimin Europian, pas Danimarkës, me nivel çmimesh rreth 36% mbi mesataren europiane.
Kriza e banesave mbetet veçanërisht e rëndë në Dublin, ku oferta e kufizuar dhe kërkesa e lartë kanë rritur ndjeshëm çmimet e shitjes dhe qirave.
Rreth 11% e të punësuarve punojnë në sektorët e teknologjisë dhe farmaceutikës, të cilët ofrojnë paga më të larta dhe përbëjnë një nga motorët kryesorë të ekonomisë.
Modeli aktual është rezultat i një strategjie të ndjekur që prej viteve ’90, kur Irlanda u kthye nga një ekonomi relativisht e dobët në një nga destinacionet kryesore për investimet e huaja.
Meta, Apple, Microsoft dhe Pfizer janë mes kompanive që kanë vendosur selitë europiane në vend, duke e shndërruar Dublinin në një qendër të rëndësishme teknologjike.
Norma 12.5% e tatimit mbi fitimin ka ndihmuar në tërheqjen e kompanive, por avantazhet e Irlandës nuk kufizohen vetëm te taksat.
Gjuha angleze, lidhjet e forta me Shtetet e Bashkuara, fuqia punëtore e kualifikuar dhe anëtarësimi në tregun europian mbeten faktorë të rëndësishëm.
Sfida kryesore për Irlandën është të ruajë tërheqjen e investimeve, pa thelluar krizën e banesave, kostot e larta të jetesës dhe mungesën e fuqisë punëtore.
Rasti irlandez tregon se GDP-ja nuk mjafton gjithmonë për të kuptuar gjendjen reale të një ekonomie.
