Depresioni sezonal shpesh lidhet me ditët e ftohta dhe të errëta të dimrit, por disa njerëz e përjetojnë atë edhe gjatë verës. Valët e të nxehtit dhe netët tropikale mund të jenë ndër shkaktarët kryesorë.
Mbi një miliard njerëz në mbarë botën përballen me probleme të shëndetit mendor, një barrë që po rritet vazhdimisht, kryesisht për shkak të shtimit të rasteve të ankthit dhe depresionit. Një formë më pak e njohur e depresionit është Çrregullimi Afektiv Sezonal (SAD), një lloj i veçantë depresioni që shfaqet sipas stinëve. Ashtu si format e tjera të depresionit, edhe ky është një gjendje serioze mjekësore.
Depresioni sezonal është më i zakonshëm gjatë dimrit, i lidhur me ditët më të shkurtra, mungesën e dritës së diellit, temperaturat e ulëta dhe pakësimin e ndërveprimit shoqëror. Megjithatë, edhe pse vetëm një numër i vogël njerëzish përjetojnë depresion gjatë verës, ai mund të jetë po aq i rëndë dhe dobësues sa ai i dimrit.
Një studim i fundit zbuloi se SAD veror është një nënlloj atipik që prek rreth 0.57% të popullsisë botërore, ndërsa SAD dimëror prek rreth 5%. Kjo gjendje mund të shkaktohet nga valët e të nxehtit dhe netët tropikale. Simptomat variojnë nga një gjendje e lehtë e quajtur “trishtimi i verës” deri te simptoma të rënda depresive, si pagjumësia, humbja e oreksit, agjitacioni dhe ankthi.
Sipas Adam Borland, psikolog klinik në Cleveland Clinic, mbajtja e një rutine të rregullt, shmangia e temperaturave ekstreme dhe prioritizimi i gjumit mund të ndihmojnë në lehtësimin e simptomave. Në rastet më të rënda, rekomandohet kërkimi i ndihmës mjekësore.
Rritja e problemeve të shëndetit mendor
Në mbarë botën, numri i njerëzve që jetojnë me një çrregullim të shëndetit mendor është pothuajse dyfishuar gjatë 30 viteve të fundit, kryesisht për shkak të rritjes së rasteve të ankthit dhe depresionit.
Një analizë e fundit nga Studimi Global i Barrës së Sëmundjeve (Global Burden of Disease Study), e publikuar në revistën The Lancet, zbuloi se rreth 1.2 miliardë njerëz, ose afërsisht 15% e popullsisë së botës, jetonin me një çrregullim të shëndetit mendor në vitin 2023.
Këto shifra përfaqësojnë një rritje prej 95% të rasteve midis viteve 1990 dhe 2023. Gjatë së njëjtës periudhë, çrregullimet mendore u ngjitën nga vendi i 12-të në vendin e 5-të ndër shkaqet kryesore të humbjes së shëndetit në nivel global.
Për depresionin madhor dhe çrregullimet e ankthit, rritja ka qenë edhe më e theksuar, përkatësisht 131% dhe 158%, duke i bërë ato dy çrregullimet më të zakonshme të shëndetit mendor.
“Përgjigjja ndaj nevojave për shëndetin mendor të popullsisë sonë globale, veçanërisht të atyre më të cenueshëm, është një detyrim, jo një zgjedhje,” shkruajnë autorët e Studimit Global të Barrës së Sëmundjeve 2023.
Vlerësohet se një në gjashtë persona, rreth 140 milionë njerëz, jetojnë me një çrregullim të shëndetit mendor në Rajonin Evropian. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), vetëm një në tre persona që vuajnë nga depresioni në këtë rajon marrin kujdesin shëndetësor që u nevojitet.
Që nga pandemia COVID-19, rastet e depresionit dhe ankthit te të rinjtë janë rritur me rreth 25%. Ndër personat 15–29 vjeç, vetëvrasja është tashmë shkaku kryesor i vdekjes në Rajonin Evropian. /skyweb.al
