Ajri brenda banesës mund të jetë më i ndotur nga sa mendohet. Gatimi me gaz, tymi, mobiliet, dyshekët, produktet aromatizuese dhe detergjentët çlirojnë grimca dhe kimikate që mund të ndikojnë në mushkëri, zemër dhe sistemin nervor.
Sipas një analize të publikuar nga The Guardian, njerëzit kalojnë rreth 80–90% të kohës në ambiente të mbyllura, ndaj ekspozimi ndaj ndotjes së brendshme mund të ketë pasoja të rëndësishme për shëndetin.
Gatimi, zjarri dhe tymi ndotin ajrin
Djegia e çdo materiali brenda shtëpisë prodhon ndotje. Kjo përfshin sobat me gaz, skuqjen e ushqimeve, sobat me dru, oxhaqet, cigaret, temjanin dhe madje ushqimin e djegur.
Profesori Francis Pope, ekspert i shkencave atmosferike në Universitetin e Birminghamit, thotë se ndotja e brendshme ndikon në sistemin e frymëmarrjes dhe atë kardiovaskular.
Disa nga përbërësit e saj konsiderohen kancerogjenë, ndërsa studimet po tregojnë lidhje edhe me dëmtimin e aftësive njohëse, produktivitetin dhe mirëqenien mendore.
Gatimi me gaz çliron dioksid azoti dhe grimca shumë të vogla PM2.5, të cilat mund të depërtojnë thellë në mushkëri dhe madje të arrijnë në tru.
Ekspertët këshillojnë hapjen e dritareve, përdorimin e aspiratorit gjatë gatimit dhe pastrimin e rregullt të filtrave.
Nëse banesa ndodhet pranë një rruge shumë të ndotur, ajrosja duhet bërë në orare kur trafiku është më i ulët.
Edhe fshesat me korrent mund të rikthejnë grimcat në ajër. Modelet me filtër HEPA konsiderohen më të sigurta.
Dyshekët dhe divanet mund të përmbajnë kimikate të dëmshme
Rregullat e vjetra kundër zjarrit kanë bërë që shumë mobilie, perde, dyshekë, jastëkë dhe materiale ndërtimi të trajtohen me substanca kundër flakës.
Këto kimikate janë lidhur me çrregullime hormonale, ulje të aftësive njohëse, dëmtime të veshkave dhe mëlçisë, si dhe rritje të rrezikut për diabet, kolesterol të lartë dhe obezitet.
Testimet në dyshekët e fëmijëve kanë zbuluar gjithashtu plastifikues dhe ftalate, ndërsa lëvizjet mbi krevat mund të përshpejtojnë çlirimin e tyre në ajër.
Ekspertët këshillojnë zgjedhjen e produkteve prej leshi, pambuku, lëkure ose druri masiv, që kanë më pak nevojë për trajtime kimike.
Rekomandohet gjithashtu pastrimi i pluhurit me leckë të lagur dhe përdorimi i fshesave me filtër HEPA.
Certifikime si Oeko-Tex, Greenguard Gold dhe standardet globale për tekstilet organike mund të ndihmojnë në identifikimin e produkteve me më pak kimikate të rrezikshme.
Aromatizuesit dhe detergjentët krijojnë një “re” kimikatesh
Shtëpitë moderne përdorin gjithnjë e më shumë sprej, aromatizues, detergjentë të parfumuar, deodorantë dhe vajra esencialë.
Edhe produktet që etiketohen si “natyrale” mund të përmbajnë përbërës organikë të paqëndrueshëm, të njohur si VOC.
Këto substanca mund të reagojnë me ozonin brenda banesës dhe të krijojnë formaldehid ose grimca shumë të imta.
Aromatizuesit elektrikë çlirojnë vazhdimisht kimikate në ajër, ndërsa sprejet e pastrimit, parfumet dhe cigaret elektronike e shtojnë ekspozimin.
Ekspertët paralajmërojnë se shumë produkte pastrimi nuk testohen plotësisht për efektet afatgjata dhe as për kombinimin e tyre me substanca të tjera.
Fëmijët e vegjël janë më të ekspozuar, pasi ajri pranë dyshemesë mund të përmbajë përqendrime më të larta të grimcave dhe kimikateve.
Këshilla kryesore është të shmanget spërkatja. Produkti mund të hidhet mbi një leckë dhe më pas të përdoret për pastrim.
Rekomandohen detergjentët pa aromë, përdorimi i dorezave dhe ajrosja e ambienteve pas pastrimit.
Produktet antibakteriale mund të bëjnë më shumë dëm se mirë
Përdorimi i produkteve antibakteriale u rrit ndjeshëm gjatë pandemisë, por ekspertët thonë se ato nuk janë domosdoshmërisht më efektive se sapuni dhe detergjentët e zakonshëm.
Përdorimi i tepërt i tyre mund t’i ndihmojë mikrobet të krijojnë rezistencë ndaj dezinfektuesve dhe antibiotikëve.
Substancat antibakteriale mund të mbeten në sipërfaqe, në lëkurë dhe më pas të përfundojnë në ujëra.
Për pastrimin e zakonshëm, sapuni dhe uji konsiderohen të mjaftueshëm.
Ekspertët këshillojnë shmangien e produkteve që përmbajnë përbërës të amoniumit kuaternar.
Në rastet kur nevojitet dezinfektim, mund të përdoret peroksid hidrogjeni me përqendrim 3%, i cili shpërbëhet pas përdorimit pa lënë mbetje të rrezikshme.
Në përfundim, studiuesit theksojnë se ulja e ndotjes në shtëpi nuk kërkon domosdoshmërisht shpenzime të mëdha. Ajrosja, përdorimi më i kufizuar i sprejeve, pastrimi i pluhurit dhe zgjedhja e materialeve më natyrale mund të reduktojnë ndjeshëm ekspozimin ndaj kimikateve.
