Shqiptarët kanë dalë rrugëve, duke u përplasur me policinë, mes zemërimit edhe për korrupsionin dhe mënyrën si po administrohen pronat e pasuritë publike. Në qendër të pakënaqësisë është edhe përfitimi i interesave private, vendase e të huaja, nga burimet e vendit.
Në këtë sfond, dokumentet financiare të kompanisë turke “TETE Albania Tunnel & Mining” sh.a. nxjerrin në pah një histori që kërkon shpjegime, një kredi prej 10 milionë dollarësh, e marrë në Shqipëri për nevojat e kompanisë, iu kalua aksionarit për financimin e aktiviteteve jashtë vendit.
Bëhet fjalë për kompaninë që shfrytëzon minierën e bakrit në Spaç dhe që është përballur me protesta e greva të minatorëve për pagat, sigurinë dhe kushtet e punës.
Punonjësit kërkonin njohjen e sindikatës dhe kontratë kolektive, ndërsa kompania i kundërshtonte pretendimet e tyre dhe ligjshmërinë e organizimit të grevës.
Ndërkohë, pasqyrat financiare të audituara dhe aktet e depozituara në regjistrin tregtar tregojnë se kompania shqiptare mbajti detyrimin ndaj bankës, ndërsa financimi përfundoi në dispozicion të aksionarit turk.
Dhjetë milionë dollarë për investime, por paratë iu dhanë aksionarit
Në vitin 2020, TETE Albania mori një kredi prej 10 milionë dollarësh nga Banka Kombëtare Tregtare. Sipas shënimeve financiare, qëllimi ishte shlyerja e një furnizuesi dhe investimi në aktive afatgjata të kompanisë.
Por vetë dokumentet e shoqërisë pranojnë se e gjithë shuma iu dha si financim aksionarit. Shënimet për vijimësinë e aktivitetit identifikojnë kompaninë mëmë, Ilbak Madencilik Sanayi ve Ticaret A.S., dhe shpjegojnë se fondet u përdorën për kërkimin dhe zhvillimin e minierave jashtë Shqipërisë.
Pra, kredia e marrë për nevojat e TETE Albania nuk u përdor sipas destinacionit të parashikuar në kontratën bankare.
Sipas Kapitali.al, norma e deklaruar e interesit ishte USD LIBOR 12-mujor plus 5 pikë përqindjeje, me minimum 7%. Kjo do të thotë se, për një principal të plotë prej 10 milionë dollarësh, vetëm interesi minimal vjetor arrinte në 700 mijë dollarë.
Devijimi i financimit ishte shkelje e kushteve të kredisë, e pranuar në shënimet financiare. Për këtë, kompania njohu një penalitet prej 1%, ose 100 mijë dollarësh. Njohja e tij në kontabilitet nuk dëshmon se shuma është paguar: në raportimin për vitin 2023 thuhej se banka ende nuk e kishte kërkuar apo njoftuar penalitetin.
Dy financime dhe garanci mbi aktivitetin në Spaç
Marrëdhënia me BKT-në përfshinte edhe një kredi tjetër prej 10 milionë dollarësh, të kontraktuar në vitin 2016 për investime në minierë.
Për këtë financim, dokumentet përshkruajnë garanci mbi pasuritë dhe pajisjet, të gjitha aksionet e kompanisë dhe lejen minerare nr. 1068 për Spaçin, të dhënë fillimisht për 20 vjet.
Për kredinë e vitit 2020, regjistri tregtar dokumenton një marrëveshje tjetër për vendosjen e barrës siguruese mbi 100% të aksioneve të TETE Albania. Kështu, aktiviteti që mbështetet te shfrytëzimi i bakrit shqiptar u përfshi në dy financime të veçanta, ndërsa shuma e financimit të dytë iu kalua aksionarit.
Dokumentet identifikojnë Eyup Batal si administrator të shoqërisë. Në historikun e përfaqësimit shfaqet edhe Hasan Üstündağ, të cilit i ishin dhënë kompetenca për përdorimin e llogarive bankare, tërheqjen, depozitimin dhe transferimin e fondeve. Prokura e evidentuar në regjistër kishte afat deri më 31 dhjetor 2017; ajo dokumenton kompetencat e atëhershme, por nuk identifikon personin që urdhëroi transfertën e kredisë së vitit 2020.
Kush e mbajti koston e parave?
Pika kryesore është diferenca mes interesit që TETE Albania paguante te banka dhe të ardhurave që siguronte nga financimi i aksionarit.
Përllogaritja e ngritur në materialin investigativ krahason interesin minimal bankar prej 7% me një interes rreth 1%, të lidhur me normën mesatare të Bankës së Shqipërisë, për financimin drejt kompanisë mëmë.
Mbi një shumë të pandryshuar prej 10 milionë dollarësh, ky krahasim jep 700 mijë dollarë shpenzime kundrejt 100 mijë dollarëve të ardhura, ose një diferencë prej 600 mijë dollarësh në vit.
Kjo është përllogaritje mbi normat dhe principalin e plotë. Për të përcaktuar koston reale çdo vit duhen saldoja e mbetur, interesat e faturuara dhe arkëtimet nga aksionari.
Çështja ka edhe pasoja të mundshme tatimore: interesat e regjistruara si shpenzime në Shqipëri ulin rezultatin kontabël dhe mund të ndikojnë në fitimin e tatueshëm. Këtu lind dyshimi për transferim përfitimi drejt aksionarit dhe zvogëlim të bazës tatimore në Shqipëri.
Megjithatë, dëmi tatimor nuk llogaritet duke zbatuar 15% mbi vlerën e mineralit të nxjerrë. Tatimfitimi lidhet me fitimin e tatueshëm dhe kërkon verifikimin e shpenzimeve të njohura, humbjeve të mbartura dhe kushteve të financimit ndërmjet palëve të lidhura. Pretendimi për humbje miliona eurosh për shtetin kërkon këtë përllogaritje.
Kapital negativ dhe mungesë likuiditeti
Raporti i audituesit për vitin 2024 evidenton kapital negativ prej rreth 198.5 milionë lekësh. Ndërkohë, pasqyra e pozicionit financiar paraqet kapital negativ rreth 136.8 milionë lekë, një mospërputhje që kërkon shpjegim.
Gjendja e likuiditetit ishte gjithashtu e dobët. Në fund të vitit 2024, raporti mes aktiveve dhe detyrimeve afatshkurtra ishte rreth 0.46: për çdo 1 lek detyrim afatshkurtër, kompania kishte afërsisht 46–47 qindarka aktive afatshkurtra.
Këto aktive përfshijnë edhe shuma për t’u arkëtuar, pra nuk janë të gjitha para të gatshme për paga apo furnitorë.
Dokumentet evidentojnë pasiguri materiale për vijimësinë e aktivitetit dhe mbështetje te aksionari, përfshirë një letër mbështetjeje nga Ilbak. Kjo varësi financiare ngrinte rrezik për 224 punonjësit e raportuar, si dhe për bizneset lokale të transportit, mirëmbajtjes e furnizimit, nëse mbështetja ose arkëtimet ndërpriteshin.
Kredia
Përdorimi i një kredie bankare për financimin e aksionarit krijonte ekspozim edhe për bankën: aftësia e kompanisë për shlyerje lidhej me rikthimin e fondeve dhe mbështetjen e grupit.
Sipas shënimit në pasqyrat financiare, kredia e vitit 2020 u shlye plotësisht më 16 janar 2025.
Për këtë arsye, financimi nuk mund të përshkruhet si para të dhëna falas: ekzistonin interesa dhe detyrimi bankar rezulton i shlyer. Çështja që mbetet është pse kompania shqiptare mori borxh për furnizime dhe investime, ndërsa paratë ia kaloi aksionarit për aktivitete jashtë Shqipërisë, duke mbajtur këtu detyrimin dhe rrezikun financiar.
Ndërsa minatorët nxirrnin bakër në Spaç dhe kërkonin paga e kushte më të mira, miliona dollarë financim të marrë nga kompania shqiptare shërbyen për nevojat e aksionarit turk. Ky është fakti i dokumentuar që kërkon përgjigje nga shoqëria dhe verifikim nga institucionet.
Skyweb.al i është drejtuar më herët kompanisë TETE Albania me një kërkesë për informacion. Deri në publikimin e këtij shkrimi nuk kemi marrë përgjigje zyrtare. Raportimet për këtë çështje, që mund të rezultojë e ngjashme me skemën Bankers, do të vijojnë. /skyweb.al
