Prestigjiozja britanike “The Telegraph” i ka kushtuar një artikull për Shqipërinë duke i bërë jehonë bukurive dhe mundësive që ofron vendi ynë.
Në dritën e hënës që shkëlqente mbi rrugët me kalldrëm dhe shtëpitë osmane të Beratit, “Qyteti i Një Mijë Dritareve” i mbrojtur nga UNESCO, zura një tavolinë në “Mbrica”, një restorant tradicional pranë kështjellës bizantine, dhe porosita gjashtë meze: fërgesë pikante me djathë, byrek me spinaq, pasta dhe tavë kosi me mish qengji… Çmimi për këtë “festë” të bollshme? Ekuivalenti i 9 paundëve.
Turqia kishte qenë prej kohësh vendi im i preferuar për një arratisje të zgjatur dimërore. Ku tjetër mund të kaloja disa javë të mbuluara nga dielli duke vizituar vende arkeologjike pothuajse të shkreta dhe vendpushime bregdetare pa turistë, ndërsa qëndroja në hotele me vlerë të lartë dhe haja ushqim të mrekullueshëm vendas për pothuajse asgjë?
Megjithatë, me inflacionin në rritje, Turqia është bërë shumë më pak e përballueshme, kështu që ,pasi kisha dëgjuar gjëra të mira nga një mik – kisha vendosur ta provoja Shqipërinë këtë dimër. Për dekada të tëra, pak veta e vizituan këtë shtet ballkanik, të vendosur midis Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi, Kosovës dhe Greqisë dhe famëkeq për sundimin paranojak 40-vjeçar të Enver Hoxhës. Ishte një nga vendet më të izoluara në botë, i krahasueshëm me Korenë e Veriut sot.
Kam kujtime në lundrimin përgjatë vijës bregdetare natën gjatë viteve ’80, duke i sforcuar sytë për të kapur ndonjë shenjë jete përmes errësirës totale. Megjithatë, këto ditë, bregdeti i Shqipërisë po tërheq vëmendjen si nga turistët me paketa turistike (11.7 milionë të huaj e vizituan në vitin 2024, nga 6.2 milionë në vitin 2019) ashtu edhe nga të pasurit dhe të famshmit, me Jared Kushner që planifikon të shpenzojë 1.4 miliardë dollarë duke e shndërruar ishullin e Sazanit, dikur një bazë ushtarake, në një vendpushim me pesë yje.
Tashmë flitet për mbiturizëm gjatë muajve të verës. Megjithatë, jashtë sezonit, e kisha vendin për vete. Për të më ndihmuar të njihesha me vendin, kisha rezervuar një tur me një kompani lokale,” Albanian Trip”.
Shoferi dhe guidi im, Eridjon Haxhia, më mori nga aeroporti modern i shkëlqyer i Tiranës, një dividend i bumit turistik të vendit dhe shpejt mësova se bllokimet e trafikut të kryeqytetit janë në të njëjtin nivel me atë të Stambollit.
“Kemi një popullsi prej 2.7 milionë banorësh dhe rreth një milion jetojnë në kryeqytet”, shpjegoi Haxhia ndërsa ne ecnim me hapa të ngadaltë.
Të nesërmen në mëngjes, ndërsa eksploroja përzierjen interesante të ndërtesave komuniste me tulla të kuqe, muzeve të bunkerëve të luftës, butikëve me xhakuzi dhe ndërtesave tërheqëse, ishte e lehtë të shihje se ky ishte një vend i etur të shkëputej nga e kaluara e tij e zymtë.
“Jemi të uritur për ndryshim”, tha Haxhia ndërsa nisëm përgjatë një rruge çuditërisht të asfaltuar mirë drejt qytetit të Krujës me majë kështjelle. Pasi u penguam në kalldrëmin e gropëzuar në pazarin më të vjetër të vendit, i cili shiste një përzierje eklektike të antikiteteve dhe artizanatit të epokës së komunizmit, ndaluam për të parë statujën 3 metra të lartë të George W. Bush në sheshin kryesor të Krujës. “Në vitin 2007, ai ishte presidenti i parë i SHBA-së që vizitoi vendin tonë dhe erdhi në këtë qytet me pluhur në mes të asgjësë”, qeshi Haxhia. “A mund ta imagjinoni se çfarë duhet të ketë menduar?”
Natën e dytë e kalova te Mrizi i Zanave, një restorant dhe shtëpi mysafirësh nga ferma në tavolinë, e krijuar nga vëllezërit Altin dhe Anton Prenga në vitin 2010.
Vëllai më i vogël, Antoni, më tregoi ndërtesat e fermës ku proshutat vareshin në trarë druri, djathi pijohej në kazanë të mëdhenj prej druri dhe bodrumet, më parë bunkerë lufte, përdoreshin për të strehuar verën e shkëlqyer të fermës.
“Në fillim njerëzit mendonin se ishim të çmendur, por tani kemi një biznes të lulëzuar”, tha ai. “Ne prodhojmë gjithçka vetë ose blejmë nga komuniteti vendas. Madje kultivojmë edhe orizin tonë”.
Më vonë, ndërsa u ula për të shijuar një menu të bollshme, me 20 paund për person, ishte gjithashtu një vlerë e shkëlqyer, shtoi ai.
“Është punë e vështirë, por çdo ditë zgjohem dhe jam i lumtur. Nën komunizëm, e vetmja gjë që lejohej të zotëroje ishte fryma jote.”
Haxhia më vonë më tha se ky lloj “kapitalizmi etik” është i zakonshëm në Shqipëri. “Mendoj se është një mbetje nga koha komuniste”, tha ai. “Hotelet shpesh qëndrojnë të hapura në dimër për të siguruar që stafi i tyre të ketë një pagë të rregullt, dhe ne besojmë në vullnetarizmin për të ndihmuar komunitetin.”
Ndalesa tjetër ishte Tale, në veri të portit të Adriatikut të Durrësit. Kënetat përreth me thumba bambuje janë të mbushura me bunkerë të epokës së Luftës së Ftohtë, të fshehur si breshka.
Sipas asaj që pyet, ka diku midis 175,000 dhe 750,000 prej tyre, të gjitha të ndërtuara nga të ashtuquajturit “vullnetarë”.
“Nëna ime më tha që do të ofroheshe vullnetare në mënyrë që të mos dyshoheshe për tradhti ndaj regjimit”, tha Haxhia, e cila ishte dy vjeç kur komunizmi u shemb më në fund në vitin 1991.
Me plazhet e saj të gjera me rërë të bardhë, fushat e sheshta dhe fushat me bar të copëtuara nga kanale të ngushta, ku vendasit peshkojnë me rrjeta katrore të shtrira midis shufrave prej druri, bregdeti pranë Tales më kujtoi Atlantikun Francez.
Edhe në fillim të shkurtit, ishte mjaftueshëm ngrohtë për një bluzë dhe pantallona të shkurtra. Në Lagunën e Patokut, një lagunë e rrethuar nga restorante mbi shtylla, shikoj peshqit që fluturojnë ndërsa shijoj një pjatë të mbushur me prodhime deti të pjekura në skarë, kallamar, oktapod të butë dhe kokrra të mëdha rozë.
Pastaj u nisëm për në Berat, përpara se të bënim një udhëtim me makinë përgjatë rrugëve rurale të rrethuara nga maja malesh të mbuluara me borë, për të vizituar Gjirokastrën, qytetin e lindjes së shkrimtarit Ismail Kadare, përpara se të kalonim disa ditë të lumtura duke eksploruar vendet arkeologjike pothuajse të shkreta të Butrintit dhe Apollonisë. Karkalecat e deti, të kapura disa orë më parë. Ishte një tjetër ofertë e mirë, duke kushtuar më pak se 10 paund.
“A do të kthehesh dimrin tjetër?”, pyeti Haxhia ndërsa më la në aeroport. Unë pohova me forcë. Si një alternativë dimërore me çmim të përballueshëm ndaj Turqisë, Shqipëria kishte qenë shumë më e mirë se sa mund të priste.
Si ta ndërmerrni këtë udhëtim
Albanian Trip mund të organizojë ture ditore dhe njëjavore dhe itinerare të personalizuara, si dhe qira makinash dhe hotele për udhëtarët që duan të shkojnë vetëm. Pak jashtë Beratit, kantina Pupa ofron dhoma komode nga 70 euro (61 paund) nata; Zheko Imperial, një hotel historik në lagjen e Bllokut të Tiranës, ka dhoma nga 150 euro (130 paund) nata; Mrizi i Zanave ka disa dhoma komode në fermë duke filluar nga 50 euro (43 paund) nata.
