Anijet në Gjirin Persik kanë marrë një paralajmërim nga marina iraniane se çdo mjet lundrues që përpiqet të kalojë nëpër Ngushticën e Hormuzit pa leje “do të goditet dhe shkatërrohet”, sipas firmës së transportit detar SSY, konfirmuar nga BBC Verify.
Një armëpushim dyjavor u ra dakord të martën në mbrëmje me kusht që të garantohet “kalim i sigurt” nëpër këtë rrugë të ngushtë ujore – por vetëm disa anije kanë kaluar që atëherë.
Ngushtica është bërë një pikë kyçe e konfliktit SHBA-Izrael me Iranin pasi Teherani në mënyrë efektive ka bllokuar një nga rrugët më të rëndësishme të transportit në botë, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në nivel global.
Deri në orën 14:00 BST më 8 prill, vetëm tre anije mallrash të thata – NJ Earth, Daytona Beach dhe Hai Long 1, kishin kaluar nëpër ngushticë që nga shpallja e armëpushimit të martën në mbrëmje.
Kjo bazohet në analizën e BBC Verify mbi të dhënat e gjurmimit të anijeve nga MarineTraffic.
Kjo krahasohet me rreth 138 anije që kalonin çdo ditë nëpër ngushticë para fillimit të konfliktit më 28 shkurt.
Nuk dihet nëse tre anijet që kaluan të mërkurën e bënë këtë falë armëpushimit, apo nëse e kishin planifikuar më parë udhëtimin.
“Është ende herët për të thënë nëse kjo reflekton një rihapje më të gjerë për shkak të armëpushimit apo një përjashtim të miratuar më parë,” thotë Ana Subasic nga kompania analitike e transportit Kpler.
“Asgjë nuk ka ndryshuar realisht ende,” shton Jensen, duke argumentuar se do të duhet kohë që ekuipazhet të ndihen të sigurta për të kaluar.
Ndërprerja gjatë pesë javëve të fundit ka shkaktuar tronditje në ekonominë globale, duke rritur çmimet e energjisë dhe duke treguar sa të varura janë zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit nga kjo ngushticë, e cila është vetëm rreth 33 km e gjerë në pikën më të ngushtë.
Përveç energjisë, Gjiri është jetik edhe për transportin e kimikateve të nevojshme për prodhimin e produkteve si mikroçipat, farmaceutikët dhe plehrat kimike.
Megjithëse çmimi i naftës ka rënë pas lajmit për armëpushimin, analistët e transportit paralajmërojnë se për momentin pritet vetëm një numër i vogël kalimesh.
“Shumica e kompanive të transportit detar do të duan detaje dhe garanci për atë që kërkohet realisht për të kaluar, dhe këto detaje nuk janë ende të disponueshme,” tha Lars Jensen nga Vespucci Maritime për BBC. “Ne e dimë se Irani është në thelb ende në kontroll të ngushticës dhe supozohet se pronarët e anijeve do të duhet të kërkojnë leje nga IRGC… dhe si do të funksionojë kjo ende nuk është e qartë.”
Analiza e BBC Verify për rrugët e ndjekura nga tre anijet tregon se ato kaluan nga një rrugë veriore pranë bregdetit iranian dhe hynë në ujërat territoriale të tij.
Para konfliktit, anijet zakonisht ndiqnin një rrugë më jugore, në mes të ngushticës.
“Gati 800 anije të bllokuara”
Nëse kalimet rifillojnë, Meade pret që cisternat e mbushura plot me ngarkesë të jenë të parat që do të kalojnë.
“Keni pasur pothuajse 800 anije të bllokuara për disa javë. Shumica e tyre tani janë të ngarkuara me mall, kështu që prioriteti do të jetë t’i nxjerrim jashtë.”
Kohëzgjatja e armëpushimit, e caktuar për dy javë sjell gjithashtu pasiguri për anijet, thotë Niels Rasmussen nga BIMCO.
“Dyshoj se do të ketë një fluks të madh anijesh drejt Gjirit… sepse nuk duan të rrezikojnë të mbeten të bllokuara pasi të përfundojë afati dyjavor.”
Një tjetër pasiguri është mundësia e minave detare, thotë Thomas Kazakos, sekretar i përgjithshëm i Dhomës Ndërkombëtare të Transportit.
“Duhet të sigurohemi që kemi konfirmim të qartë se siguria e navigimit për anijet dhe detarët është e garantuar,” tha ai për BBC Verify.
Pagesat e tarifave
Përveç këtyre shqetësimeve, anijet përballen me pasigurinë e mundshme për të bërë pagesa ndaj Iranit për të siguruar kalim të sigurt – pas raportimeve se tarifat mund të jenë pjesë e marrëveshjes së armëpushimit.
“Qëndrimi negociues i Iranit duket të jetë se duhet të paguash një tarifë për të kaluar ngushticën dhe kompanitë e transportit do të hezitojnë të ndjekin këtë rrugë,” thotë Jensen.
Disa vende – përfshirë Indinë, Malajzinë dhe Filipinet, kanë negociuar kalim të sigurt për anijet e tyre në javët e fundit.
Por pagesa e tarifave mund të krijojë komplikime shtesë për vende dhe kompani të tjera, pasi mund të jetë në shkelje të disa sanksioneve amerikane ndaj Iranit, gjë që mund të ketë pasoja të tjera për kompanitë e transportit.
Sanksionet funksionojnë duke kriminalizuar pagesat ndaj individëve, kompanive dhe organizatave të caktuara, shpjegon James Turner, avokat i transportit detar nga Quadrant Chambers.
