Javën e ardhshme, tetë qytete evropiane do të mësojnë nëse përpjekjet e tyre për të ulur emetimet dhe për t’i krijuar më shumë hapësirë natyrës janë të mjaftueshme për të fituar një nga titujt kryesorë të gjelbër të BE-së.
Komisioni Evropian jep çdo vit çmimet “Kryeqyteti Evropian i Gjelbër” (European Green Capital) dhe “Gjethe e Gjelbër Evropiane” (Green Leaf Awards), të cilat vlerësojnë qytetet që po bëjnë përparim të matshëm në fushën e mjedisit, duke përmirësuar njëkohësisht cilësinë e jetës së banorëve të tyre.
Në qershor, një panel i pavarur ngushtoi listën prej 27 aplikantësh të kualifikuar në tetë finalistë. Vlerësimi u bazua në faktorë të ndryshëm, nga cilësia e ajrit dhe ujit deri te biodiversiteti dhe përpjekjet për uljen e emetimeve.
Fituesit do të shpallen javën e ardhshme, më 8 tetor, në Guimarães, Portugali, qyteti që mban titullin e Kryeqytetit të Gjelbër Evropian për vitin 2026. Fituesit përzgjidhen më shumë se një vit përpara, duke u dhënë qyteteve kohë për të përgatitur projektet, aktivitetet dhe programet publike që dëshirojnë të zhvillojnë gjatë vitit të titullit.
Pesë qytete janë në garë për titullin Kryeqyteti i Gjelbër Evropian: Aalborg në Danimarkë, Bielsko-Biała në Poloni, Košice në Sllovaki, Porto në Portugali dhe Zaragoza në Spanjë.
Tre qytete të tjera – Benidorm dhe Chiclana de la Frontera në Spanjë, si dhe Estarreja në Portugali – janë përzgjedhur si finaliste për çmimet Green Leaf, të cilat u dedikohen qyteteve me popullsi më të vogël.
Si gjykohen qytetet më të gjelbra të Evropës?
BE-ja krijoi çmimin “Kryeqyteti i Gjelbër Evropian” për të vlerësuar qytetet që po bëjnë përparim të matshëm në përballjen me problemet mjedisore dhe në përmirësimin e cilësisë së jetës së banorëve të tyre.
Çmimi kryesor është i hapur për qytetet me më shumë se 100,000 banorë. Qytetet më të vogla, me një popullsi nga 20,000 deri në 100,000 banorë, konkurrojnë për titullin Green Leaf.
Paneli i ekspertëve i vlerësoi aplikantët në shtatë fusha, duke përfshirë pastërtinë e ajrit dhe ujit, mbrojtjen e natyrës dhe hapësirave të gjelbra, menaxhimin e mbetjeve dhe zhurmës, ritmin e uljes së emetimeve, si dhe përgatitjet për kërcënime të tilla si temperaturat ekstreme dhe përmbytjet.
Secili finalist ka pika të forta të ndryshme.
Zaragoza, për shembull, mori vlerësime të larta për biodiversitetin dhe hapësirat e gjelbra. Qyteti po lidh parqet, brigjet e lumenjve, ligatinat, pemët e rrugëve dhe zonat natyrore përreth në një rrjet të vetëm. Ky rrjet synon t’u japë kafshëve të egra më shumë hapësirë për të lëvizur dhe njëkohësisht të ndihmojë në uljen e rrezikut nga përmbytjet.
Porto u dallua për menaxhimin e ujit, si dhe për përgatitjet ndaj një klime më të nxehtë dhe më të paparashikueshme. Gjatë dekadës së fundit, qyteti ka punuar për restaurimin e shtratit dhe brigjeve të lumit Rio Tinto, ka ndërtuar parqe të reja që mbajnë ujin e shiut gjatë reshjeve të dendura dhe ka filluar të ripërdorë ujërat e trajtuara për ujitjen e tokave bujqësore dhe pastrimin e rrugëve.
Qyteti turistik i Benidormit, ndërkohë, është vlerësuar për shtimin e ndjeshëm të gjelbërimit në rrugët e tij të urbanizuara. Që nga viti 2012, ai ka zgjeruar kopshtet publike nga 350,000 metra katrorë në më shumë se 1.5 milionë metra katrorë, ndërsa numri i pemëve është pothuajse katërfishuar. Sot, 92% e banorëve jetojnë brenda 300 metrave nga një hapësirë publike e gjelbër.
Finalistët do t’ia prezantojnë planet e tyre një jurie ndërkombëtare javën e ardhshme, më 7 dhe 8 tetor.
Fituesi i titullit Kryeqyteti i Gjelbër Evropian merr 600,000 euro për të zbatuar planet mjedisore, ndërsa fituesit e Green Leaf mund të marrin 200,000 euro për projekte të gjelbra dhe aktivitete publike.
Ndryshimet që po vlerësohen nga BE-ja janë pjesë e një ndryshimi të madh që po shihet në qytetet e Evropës. Ndërsa verat po bëhen më të nxehta dhe modelet e motit më të paparashikueshme, planifikuesit urbanë po u japin më shumë hapësirë pemëve, parqeve dhe ujit.
Në Barcelona, për shembull, disa rrugë janë mbyllur për trafikun përmes tyre, ndërsa të tjera janë shndërruar në parqe dhe zona për këmbësorë.
Ndërkohë, në Milano, Bosco Verticale ka ofruar një shembull të vogël, por të rëndësishëm, se si qytetet mund të shtojnë gjelbërimin edhe në zona ku ka pak hapësirë për parqe. Dy kullat rezidenciale kanë më shumë se 21,000 pemë dhe shkurre në tarracat e tyre.
Në Breda, në Holandë, përfshirja e gjerë e qytetarëve ka transformuar qytetin që nga fillimi i shekullit. Pllakat e betonit janë zëvendësuar me bar, shtretër lulesh dhe pemë. Banesat dhe shkollat kanë shtuar kopshte në çati.
Sot, 60% e qytetit është hapësirë e gjelbër – rezultat i më shumë se një dekade pune që ndihmoi Bredën të bëhej Qyteti i parë Park Kombëtar (National Park City) në BE në vitin 2025.
Megjithatë, çmimet për qytetet e gjelbra nuk kanë të bëjnë vetëm me shtimin e bimëve në ndërtesa apo rrugë. Heilbronn, në Gjermani, fitoi titullin Kryeqyteti i Gjelbër për vitin 2027, pasi mori vlerësime të larta për ajrin dhe ujin e pastër, politikat për reduktimin e zhurmës dhe uljen e mbetjeve, ndër të tjera.
Kur juria të mblidhet javën e ardhshme, ajo do të vlerësojë se deri në çfarë mase tetë finalistët kanë arritur t’i shndërrojnë këto ide në ndryshime konkrete në të gjithë qytetin.
