TikTok-u po bëhet një burim me dy anë për këshillat mbi ushqyerjen e adoleshentëve: platforma mund të ofrojë receta, ide gatimi dhe alternativa më të shëndetshme, por njëkohësisht i ekspozon të rinjtë ndaj kulturës së dietave, idealeve jorealiste për trupin dhe pretendimeve shëndetësore potencialisht mashtruese. Kjo krijon një mjedis të ndërlikuar për adoleshentët, të cilët ende po zhvillojnë marrëdhënien e tyre me ushqimin, shëndetin dhe trupin.
Një studim i fundit me adoleshentë të moshës 15–16 vjeç zbuloi se përmbajtjet rreth ushqimit në TikTok mund të nxisin dëshirën për të ngrënë, t’i inkurajojnë të rinjtë të provojnë ushqime të reja dhe, në disa raste, të ndikojnë në mënyrën se si ushqehen në përpjekje për të imituar influencerët.
“Adoleshentët e përshkruan TikTok-un si një mjedis shumë tërheqës, ku përmbajtjet rreth ushqimit mund të tërheqin shpejt vëmendjen e tyre dhe të nxisin dëshirën për të ngrënë ose për të provuar diçka të re”, tha një nga autoret e studimit, Adrianna N. Bell.
Këto gjetje vijnë në një kohë kur politikëbërësit dhe gjykatat po shqyrtojnë gjithnjë e më shumë ndikimin e mediave sociale te fëmijët dhe të rinjtë. Aktualisht, në SHBA, Meta po përballet me një sfidë ligjore lidhur me akuzat se kompania i ka projektuar qëllimisht Facebook-un dhe Instagram-in për të krijuar varësi te përdoruesit e rinj. Ndërkohë, në Evropë, TikTok është akuzuar për shkelje të rregullave të Bashkimit Evropian mbi përmbajtjen online, duke i ekspozuar fëmijët ndaj bullizmit kibernetik ose kontaktit me abuzues. Disa qeveri kombëtare po shqyrtojnë gjithashtu ndalimin e përdorimit të platformave të mediave sociale, përfshirë TikTok-un, nga fëmijët.
Studimi mbi TikTok-un i shton një tjetër dimension këtij debati: çfarë ndodh kur mediat sociale nuk ndikojnë vetëm në mënyrën se si ndihen adoleshentët, por edhe në atë që dëshirojnë të hanë?
“Më bën të dua ta provoj”
Studimi shqyrtoi mënyrën se si adoleshentët e perceptonin ndikimin e TikTok-ut në ushqyerjen e tyre dhe çfarë roli luanin prindërit.
Adoleshentët përshkruan një mjedis ushqimor ku tendencat, reklamat, recetat, komentet për restorantet dhe përmbajtjet e influencerëve mund ta kthejnë shpejt kureshtjen në oreks.
Ushqimet në trend ishin veçanërisht të fuqishme sepse ishin të reja — dhe sepse dukej sikur të gjithë të tjerët po i provonin.
“Arsyeja pse dua ta provoj ushqimin në trend është se mendoj: ‘Pse kaq shumë njerëz duan ta provojnë? Çfarë ka kaq të mirë tek ai?’ Kështu që më bën të dua ta provoj”, tha një nga adoleshentët pjesëmarrës në studim.
Edhe mënyra se si paraqitej ushqimi kishte rëndësi. Ushqimet tërheqëse në pamje, videot e prodhuara në mënyrë profesionale dhe komentet pozitive mund të nxisnin dëshirën për të ngrënë. Adoleshentët thanë gjithashtu se merrnin parasysh komentet kur vendosnin nëse duhet t’i besonin një rekomandimi.
Influencerët ishin një tjetër faktor i rëndësishëm.
Një pjesëmarrës përshkroi se kishte ndryshuar dietën e tij pasi kishte parë një influencer me trup muskuloz:
“Pra, ndonjëherë ndryshoj mënyrën se si ushqehem. Sepse kam parë disa djem që janë shumë muskulozë dhe kanë trup të bukur dhe mendoj: ‘Uau’. Pastaj hyj në llogarinë e tij për të parë çfarë hanë. Dhe ndonjëherë ndryshoj mënyrën se si ushqehem, që të përpiqem të dukem si ai.”
Prandaj, influenceri nuk ka nevojë domosdoshmërisht të jetë duke shitur një produkt ushqimor. Mesazhi mund të lidhet thjesht me një mënyrë jetese — ku ushqimi paraqitet si pjesë e rrugës drejt një trupi ose pamjeje të caktuar.
Kur ushqimi i shpejtë fillon të duket normal
Studimi thekson gjithashtu rolin e algoritmit të TikTok-ut.
Adoleshentët thanë se zgjedhjet e tyre ushqimore mund të ndikohej nga ajo që shfaqej në faqen e tyre të personalizuar “For You”. Ekspozimi i përsëritur mund të ndikonte edhe në mënyrën se si i perceptonin disa ushqime.
“Shoh aq shumë ushqim të shpejtë saqë nuk më duket më si ushqim i pashëndetshëm, edhe pse në fakt është mjaft i pashëndetshëm”, tha një tjetër pjesëmarrës.
Kjo pasqyron shqetësime më të gjera rreth marketingut të ushqimeve në mediat sociale. Studimet kanë treguar se adoleshentët ekspozohen shpesh ndaj reklamave të ushqimeve në internet dhe mund të tërhiqen më shumë nga reklamat në mediat sociale sesa nga reklamat tradicionale televizive.
Një rishikim sistematik dhe meta-analizë e kohëve të fundit gjeti gjithashtu se personazhet e famshëm dhe influencerët që promovojnë ushqime me përmbajtje të lartë yndyre, sheqeri dhe kripe mund të rrisin konsumin e këtyre ushqimeve te adoleshentët.
Në TikTok, megjithatë, reklamat mund të jenë më të vështira për t’u dalluar nga argëtimi.
Përmbajtja ushqimore mund të jetë një reklamë e një marke, një rekomandim nga një influencer, një vlerësim restoranti, një recetë virale ose thjesht një krijues që ndjek një trend. Mesazhi komercial mund të jetë i përfshirë brenda një videoje që duket si përmbajtje e zakonshme e krijuar nga përdoruesit.
Dhe pastaj janë prindërit
Ndoshta gjetja më e rëndësishme lidhet me atë që ndodh jashtë ekranit.
Shumica e adoleshentëve thanë se prindërit e tyre luanin pak ose aspak rol në përdorimin e përditshëm të TikTok-ut. Por kur prindërit ndërhynin, “ata përshkruan gjithashtu raste kur prindërit luanin një rol të rëndësishëm duke ndërprerë ekspozimin ndaj përmbajtjeve ushqimore dhe duke nxitur biseda kritike rreth këtyre përmbajtjeve”, tha Bell.
Ndonjëherë ndërhyrja nuk kishte të bënte drejtpërdrejt me TikTok-un. Vaktet familjare, kalimi i kohës me vëllezërit ose motrat, apo thjesht prania e prindërve mund të ndërprisnin periudhat e gjata të shfletimit dhe të reduktonin ekspozimin ndaj përmbajtjeve ushqimore.
Adoleshentë të tjerë përshkruan një formë më të drejtpërdrejtë të ndikimit të prindërve: mësimin për të vënë në dyshim atë që shohin në internet.
Një pjesëmarrës tha se nëna e tij i kishte shpjeguar se influencerët kanë trupa dhe mënyra jetese të ndryshme, ndaj kopjimi i dietës së tyre nuk do të sillte domosdoshmërisht të njëjtat rezultate, pasi ai kishte ndjekur një dietë të parë në TikTok.
“… sepse TikTok-u më tha që në moshë të re: ‘Bëje këtë dietë dhe do të dobësohesh për 22 ditë’, dhe unë e ndoqa këtë këshillë, por e mësova në mënyrën më të vështirë.”
Kjo tregon një formë të përfshirjes së prindërve që ka më pak të bëjë me kontrollin dhe më shumë me edukimin mediatik, pra, mësimin e fëmijëve për të analizuar dhe vlerësuar në mënyrë kritike atë që shohin online.
Edhe pse studimi është i vogël dhe eksplorues, duke përfshirë 25 adoleshentë, mesazhi është i qartë: TikTok-u nuk po u tregon adoleshentëve vetëm se si duket ushqimi. Ai mund të ndikojë në atë se çfarë duket e dëshirueshme, e popullarizuar dhe normale.
Dhe ndonjëherë, siç tha një nga adoleshentët, kjo mjafton për t’i bërë të mendojnë:
“Dua ta provoj patjetër”.
/skyweb.al
