Numri i udhëtarëve që humbin fluturimet lidhëse në aeroportet europiane është rritur ndjeshëm që prej zbatimit të sistemit të ri elektronik të kontrollit kufitar të Bashkimit Europian, sipas Shoqatës Ndërkombëtare të Transportit Ajror (IATA).
Kompanitë ajrore raportojnë se gjatë sezonit veror numri i pasagjerëve që nuk kanë arritur të kapin fluturimet e tyre lidhëse është rritur deri në dyfish, ndërsa në disa raste operatorët kanë regjistruar rritje deri në gjashtë herë. Shkak kryesor janë bërë radhët e gjata në kontrollet kufitare, ku disa udhëtarë kanë pritur për orë të tëra.
Problemet lidhen me Sistemin e Hyrje-Daljeve të BE-së (EES), i cili kërkon që shtetasit e vendeve jashtë BE-së të regjistrohen në mënyrë elektronike dhe, gjatë kontrolleve, të japin të dhënat biometrike, përfshirë fotografinë dhe shenjat e gishtërinjve.
Industria e aviacionit kishte paralajmëruar prej kohësh se zbatimi i plotë i sistemit mund të shkaktonte vonesa të konsiderueshme në aeroporte.
“Humbja e fluturimeve nuk është diçka e re, por EES e përkeqëson situatën”, tha Thomas Reynaert, zëvendëspresident i lartë i IATA-s.
Zbatimi i sistemit është shoqëruar me vështirësi teknike dhe mungesë personeli në disa pika kufitare. Kjo ka krijuar pritje të gjata dhe ka shtuar shqetësimet për funksionimin e aeroporteve gjatë periudhave me fluks të lartë udhëtarësh.
Për të shmangur bllokimet gjatë muajve të verës, disa shtete europiane përdorën masa fleksibiliteti, duke kufizuar përkohësisht mbledhjen e të dhënave biometrike. Në këto raste, autoritetet regjistruan të dhënat personale të udhëtarëve, ndërsa marrja e shenjave të gishtërinjve dhe fotografive u pezullua.
Kjo qasje ndihmoi që skenarët më ekstremë të parashikuar nga industria, përfshirë pritjet deri në gjashtë orë, të mos bëheshin realitet në shkallë të gjerë. Megjithatë, disa aeroporte dhe pika kufitare vazhduan të përballeshin me probleme serioze.
“Edhe me masat lehtësuese në fuqi, kemi parë se vështirësitë operacionale vazhdojnë të shfaqen në disa pika kufitare në Europë”, tha Reynaert.
Komisioni Europian ka një vlerësim më pozitiv. Zëdhënësi Markus Lammert deklaroi se sistemi, në përgjithësi, “ka funksionuar mirë”, duke argumentuar se fleksibiliteti i parashikuar në zbatim ka ndihmuar në menaxhimin e flukseve të udhëtarëve.
Ndikimi ka qenë veçanërisht i dukshëm në destinacionet turistike me flukse të mëdha ndërkombëtare, përfshirë Korfuzin dhe Tenerife-n.
Autoritetet europiane presin që presioni të ulet me përfundimin e sezonit të verës, por kompanitë ajrore paralajmërojnë se situata mund të përkeqësohet nëse masat e përkohshme lehtësuese hiqen pa u zgjidhur problemet operacionale.
Në korrik, nëntë shtete anëtare, mes tyre Gjermania, Franca dhe Italia, i kërkuan Komisionit Europian të shtynte disa prej ndryshimeve të lidhura me sistemin.
Sipas Reynaert, rikthimi i plotë i procedurave biometrike pa masa shtesë për menaxhimin e flukseve “krijon një rrezik real për shtim të mbipopullimit dhe problemeve operacionale”.
Komisioni Europian ka deklaruar se u ka ofruar ndihmë shteteve anëtare që po përballen me vështirësi dhe u ka kërkuar atyre të forcojnë përgatitjet teknike, organizative dhe të komunikimit. Synimi është që problemet e mbetura të zgjidhen deri në fund të vitit.
Pavarësisht vështirësive, Brukseli nuk planifikon të nisë procedura për shkelje ligjore ndaj shteteve që kanë përdorur masat fleksibile.
“Ekziston një vullnet i fortë i përbashkët që sistemi të funksionojë kudo në përputhje me rregullat”, tha Lammert.
Komisioni Europian thekson se sistemi i ri nuk duhet parë vetëm nga këndvështrimi i vonesave në aeroporte. Sipas të dhënave të fundit, EES ka regjistruar rreth 180 milionë hyrje dhe dalje dhe ka refuzuar rreth 60 mijë hyrje në territorin europian.
Mes personave të ndaluar për hyrje ishin më shumë se 1,700 individë të konsideruar si kërcënim për sigurinë.
Për BE-në, këto të dhëna tregojnë potencialin e sistemit për të modernizuar kontrollet kufitare dhe për të rritur sigurinë. Për industrinë e aviacionit, megjithatë, sfida kryesore mbetet që përfitimet e teknologjisë të mos shoqërohen me vonesa që rrezikojnë lidhjet ajrore dhe funksionimin e aeroporteve.
Me heqjen graduale të masave lehtësuese, aftësia e autoriteteve për të menaxhuar flukset e udhëtarëve do të jetë një nga testet kryesore për funksionimin e plotë të EES.
