Jeta moderne po dëmton kycet e duarve. Mund të bëjmë dicka për t’i mbrojtura, por duhet të fillojë herët, shkruan BBC.
Gjithçka nisi me një dhimbje të lehtë. Gjatë një vere, ajo u përkeqësua me shpejtësi dhe u shndërrua në një dhimbje të fortë që më përshkonte krahun dhe dorën e majtë sa herë godisja topin e tenisit apo edhe kur përpiqesha të hapja një derë.
Isha 18 vjeç në atë kohë dhe tenisi në nivel konkurrues ishte një pjesë e rëndësishme e jetës sime. Por kisha pësuar një dëmtim që do të më shqetësonte për vite me radhë. Tani, pothuajse dy dekada më vonë, ai dëmtim mund të rrisë rrezikun tim për të zhvilluar artrit në kyçin e dorës. Probleme të tilla janë çuditërisht të zakonshme në moshën e mesme dhe në moshat e mëvonshme.
Kyçet e duarve janë jashtëzakonisht të përshtatshme ndaj ngarkesave. Ato kanë forcën për të na lejuar të ngremë objekte të rënda – përfshirë edhe rekordin botëror prej 2,422 kg – fleksibilitetin që na mundëson të godasim topa të vështirë gjatë sporteve me raketë dhe kontrollin e imët që na nevojitet për aktivitete si piktura.
Nga shkrimi në tastierë deri te mbajtja e një filxhani kafeje, kyçet funksionale janë thelbësore për jetën e përditshme. Por ato mund të dëmtohen lehtësisht dhe duhet të fillojmë të kujdesemi për to më herët nga sa mund të mendojmë. Ja çfarë mund të bëni për t’i mbrojtur, në mënyrë që të vazhdoni t’i përdorni pa probleme për shumë vite.
Një ekuilibër delikat
Mund të mendojmë se kyçi i dorës është një nyje e vetme, por në të vërtetë ai është një strukturë komplekse që përbëhet nga disa nyje më të vogla. Këto formohen nga tetë kocka të vogla, të njohura si kockat e karpit, dy kockat e gjata të parakrahut dhe bazat e pesë kockave metakarpale që ndodhen në pëllëmbë.
“Çdo ligament dhe çdo kockë e kyçit të dorës, që lidhet me kockat e parakrahut, është pjesë e një ekuilibri shumë të imët”, thotë Andrew Abadeer, profesor asistent në Universitetin e Floridës së Jugut. “Kur ky ekuilibër prishet, atëherë fillon të zhvillohet artriti i kyçit të dorës.”
Dëmtimet, të kombinuara me efektet e plakjes, mund ta prishin këtë ekuilibër delikat.
Shmangia e artritit është një nga arsyet kryesore për të ruajtur shëndetin e kyçeve. Ekzistojnë disa lloje artriti, por zakonisht ai shfaqet në një nga tre format kryesore: artriti reumatoid, osteoartriti dhe artriti post-traumatik.
Dy të fundit shfaqen kur kërci që mbron dhe amortizon kockat e vogla të kyçit dëmtohet ose kur kockat humbasin pozicionimin e duhur. Të dyja lidhen me pasojat afatgjata të dëmtimeve të ligamenteve dhe kockave të kyçit, si edhe me inflamacionin e vazhdueshëm të shkaktuar nga përdorimi i tepërt dhe lëvizjet e përsëritura.
Sara Larsson, studiuese në Universitetin e Lundit, e cila merret me rehabilitimin e kyçeve të duarve, shpjegon se trauma mund të shkaktohet edhe nga një lëvizje e përsëritur rrotulluese ose nga një rrëzim ku personi mbështetet mbi dorën e shtrirë.
“Shoh shumë njerëz që kanë pësuar një dëmtim kur kanë qenë të rinj. Në dukje gjithçka është kthyer në normalitet, por 20 vjet më vonë ata zhvillojnë probleme”, thotë ajo.
Artriti i kyçit të dorës mendohet se prek deri në një në shtatë amerikanë. Përveçse shkakton dhimbje të forta, ai mund ta bëjë më të vështirë veshjen, ushqyerjen dhe prerjen e ushqimit, ndërsa barra psikologjike e sëmundjes është lidhur edhe me depresionin.
Abadeer e përshkruan kyçin e dorës si një “nyje sinjalizuese”, e cila mund të pasqyrojë shenja të hershme të përkeqësimit të shëndetit në pjesë të tjera të trupit.
Rreth gjysma e pacientëve që zhvillojnë artrit reumatoid i ndiejnë fillimisht simptomat në kyçet e duarve, përpara se sëmundja të përparojë drejt nyjeve të tjera.
Për shkak se truri i kushton një zonë të madhe të korteksit cerebral hartëzimit të duarve, kyçeve dhe gishtërinjve, forca e kapjes së dorës mund të jetë një tregues i strukturës së trurit dhe shëndetit njohës.
Njerëzit që arrijnë të gjashtëdhjetat me kyçe më të shëndetshme – zakonisht të vlerësuara përmes forcës së kapjes – kanë tendencë të kenë shëndet më të mirë në përgjithësi.
Ata janë jo vetëm më pak të brishtë dhe më pak të rrezikuar nga rrëzimet, frakturat e kockave dhe osteoporoza, por kanë edhe më pak gjasa të humbasin pavarësinë në moshë të madhe.
Si të kujdeseni për kyçet që herët
Përpara se të filloni, Jaehon Kim, kirurg ortoped në Shkollën e Mjekësisë Icahn në Mount Sinai, Nju Jork, rekomandon që të mendoni edhe për ushqyerjen.
Ushqimet e pasura me kalcium dhe minerale të tjera, si peshqit e vegjël me kocka – sardelet janë një zgjedhje e mirë – dhe produktet e qumështit, mund të ndihmojnë në uljen e rrezikut të osteoporozës.
Gjithashtu, edhe pse pesha e trupit mund të mos duket e lidhur drejtpërdrejt me shëndetin e kyçit, reduktimi i yndyrës së tepërt trupore mund të përmirësojë biomekanikën e përgjithshme të kyçit të dorës.
Megjithatë, sipas Larsson, masa më e mirë parandaluese është kryerja e disa ushtrimeve të thjeshta në shtëpi, të cilat mund t’i bëjnë kyçet më rezistente dhe të ndihmojnë në parandalimin e problemeve në të ardhmen.
Për secilin nga ushtrimet më poshtë, ajo rekomandon 3 seri me nga 10 përsëritje, tre ose katër herë në javë.
Nëse keni probleme shëndetësore ose dëmtime të mëparshme, është e rëndësishme të konsultoheni me mjekun përpara se të nisni një program të ri ushtrimesh. Nëse ndieni dhimbje gjatë ushtrimeve, ndaloni dhe kërkoni këshillë mjekësore.
1. Forconi muskujt e shpatullave
Muskujt kryesorë të shpatullave njihen si deltoidë. Edhe pse mund të duken të palidhur me kyçet e duarve, Larsson thotë se forcimi i grupeve muskulore përgjatë gjithë krahut mund të ndihmojë ndjeshëm kyçin, pasi ato funksionojnë së bashku si një zinxhir.
“Nuk përdorni vetëm dorën, por të gjithë krahun”, thotë Larsson. “Nëse shpatullat tuaja janë të dobëta, ju ushtroni më shumë ngarkesë mbi kyçin. Por nëse jeni të fortë, mund ta mbroni dhe ta çlironi kyçin nga një pjesë e kësaj ngarkese.”
Një mënyrë e thjeshtë për të stërvitur muskujt e shpatullave është të qëndroni në këmbë me krahët anash, të shtrirë ose pak të përkulur. Ngrijini ngadalë krahët drejt tavanit dhe më pas ulini përsëri me ngadalë.
Përsëriteni 10 herë.
2. Forconi kapjen e dorës
Ushtrimet për forcimin e kapjes mund të përmirësojnë stabilitetin e kyçit duke forcuar grupet muskulore të parakrahut, të njohura si fleksorë dhe ekstensorë. Këta muskuj lidhen me gishtërinjtë përmes kyçit dhe na mundësojnë të kapim objektet.
Studimet e mëparshme kanë treguar se këto ushtrime mund të ndihmojnë edhe njerëzit që kanë tashmë dhimbje në kyç.
“Të gjithë muskujt e parakrahut lidhen me dorën në të dyja anët e kyçit, duke funksionuar si një sistem pulexhoje”, shpjegon Abadeer.
Për këtë ushtrim është ideale të përdorni një top për terapi të dorës ose plastelinë terapeutike, një material me bazë silikoni që shtrydhet me dorë. Por mund të përdorni edhe një top tenisi.
3. Ngarkojeni dhe përkuleni kyçin me kujdes
Sipas Kim, një mënyrë tjetër e rëndësishme për të reduktuar stresin mbi nyjet dhe tendinat e kyçit është kryerja e ushtrimeve të përkuljes dhe shtrirjes së kyçit, duke përdorur një peshë të lehtë ose rezistencë.
Këto ushtrime mund të forcojnë edhe kockat e kyçit, gjë që mund të sjellë përfitime afatgjata, veçanërisht në parandalimin e një lloji të osteoporozës të njohur si osteopenia nga mungesa e ngarkesës.
“Kur ngarkohen, këto kocka forcohen dhe fillojnë të rimodelohen, duke shtuar forcën e strukturës së tyre”, thotë Abadeer.
Për ta kryer ushtrimin, uluni dhe mbështeteni parakrahun mbi një tavolinë, duke e lënë dorën të varet jashtë skajit. Mbani një peshë të vogël, rreth 3–7 kg.
Për ushtrimin e përkuljes, mbajeni pëllëmbën të kthyer nga lart dhe përkuleni kyçin drejt trupit, më pas uleni përsëri.
Për ushtrimin e shtrirjes, mbajeni pëllëmbën të kthyer nga poshtë dhe ngrijeni dorën drejt tavanit, përpara se ta ulni përsëri.
Nëse nuk keni pesha, Larsson sugjeron përdorimin e një laste rezistence. Fiksoni njërin skaj të saj poshtë këmbës së tavolinës dhe mbani skajin tjetër rreth kyçit, në mënyrë që të krijohet rezistencë gjatë ushtrimit.
Përsëriteni secilin ushtrim – përkuljen dhe shtrirjen – 10 herë.
“Mendoj se kjo mund të ndihmojë shumë nyjet e kyçit, veçanërisht nëse shkruani në tastierë ose shkruani me dorë për një kohë të gjatë”, thotë Kim.
4. Rrotulloni parakrahun: supinacion dhe pronacion
Së fundi, janë lëvizjet e njohura si supinacion dhe pronacion. Ato mund të përmirësojnë amplitudën e lëvizjes së kyçit dhe funksionalitetin e tij në përgjithësi.
Ashtu si ushtrimet e përkuljes dhe shtrirjes, edhe këto mund të kryhen mbi një tavolinë duke përdorur një peshë të vogël ose një lastik rezistence.
Në përgjithësi, qëllimi është që kyçet e duarve të mos i kushtojmë vëmendje vetëm kur fillojnë të dhembin. Kujdesi, forcimi i muskujve dhe lëvizjet e kontrolluara mund të ndihmojnë në ruajtjen e funksionit të tyre për shumë vite.
